Auteursrecht: Welke foto’s mag je gebruiken?
Welke afbeeldingen mag je gebruiken, zonder dat ik toestemming nodig heb van de maker? In onderstaande ‘mag ik dat beeld gebruiken?’ flowchart zie je hoe je de juiste vragen stelt om tot het antwoord te komen. Of je een beeld mag gebruiken hangt namelijk af van wie het gemaakt heeft én hoe je het wil gebruiken.
Afbeeldingen die je zelf maakt
Wat je zelf maakt, mag je in principe altijd gebruiken. Let wel op een paar zaken:
- Zit er werk van een ander in verwerkt, dan kan het zijn dat je toch inbreuk maakt. Vraag de ander om toestemming of maak gebruik van een uitzondering op het auteursrecht.
- Staat er een persoon herkenbaar op? Dan moet je mogelijk rekening houden met het portretrecht.
- Staat er een merk op? Dan mag je het niet altijd commercieel gebruiken.
Heb je een werk samen met een ander gemaakt, dan moeten jullie elkaar telkens toestemming geven om het werk te mogen gebruiken.
Heb je werk van een ander nagemaakt? Door bijvoorbeeld een foto na te schilderen, een beeldhouwwerk te fotograferen of van een illustratie te boetseren, dan is dat een verveelvoudiging. Dat kan een inbreuk zijn op auteursrecht. Denk bijvoorbeeld aan de zaak tussen Iris van Dongen en Koos Breukel.
LawStories in je mailbox?
Toestemming
Zie je een mooie afbeelding van iemand anders? Gevonden via Google, in een blogpost, op Instagram, Facebook of Pinterest of heel ergens anders? Vraag gewoon om toestemming. Je krijgt daarmee een licentie. Vaak veel makkelijker en sneller dan je denkt. Zorg wel dat je zo specifiek mogelijk bent over hoe je het beeld wil gebruiken.
Creative Commons
Je kunt ook gebruik maken van afbeeldingen waar al een creative commons licentie op rust. De maker van het werk heeft dan vooraf al toestemming gegeven om het werk te mogen gebruiken.
Let wel op: de maker geeft hiermee alleen toestemming voor het gebruik van zijn auteursrecht. Als er auteursrecht van een ander in verwerkt zit of er staan personen of merken op, dan wil het nog niet zeggen dat die rechten ook geregeld zijn.
Creative Commons licenties mogen niet meer ingetrokken worden, maar soms doen mensen dat toch. Zorg er in dat geval voor dat je bewijs opslaat van de licentie waaronder jij dat specifieke beeld bent gaan gebruiken. Zie daarvoor ook het lijstje bij ‘goede bronnen voor foto’s’.
CC0 of Publiek Domein
Publiek domein is de situatie waarin het auteursrecht al is komen te vervallen. In Nederland en in veel andere landen is dat 70 jaar na de dood van de maker. CC0 is een licentie waarmee net gedaan wordt alsof het auteursrecht is komen te vervallen. Je mag bijna alles met die werken.
Goede bronnen voor foto’s
In de loop der tijd heb ik al heel wat bronnen voor (gratis) foto’s weten te verzamelen. De een beter dan de andere, sommigen onder een CC0 licentie, sommigen met een heel eigen licentie.
Let wel op dat je hier een goede administratie van bijhoudt, inclusief screenshot.
- Download de (licentie)voorwaarden
- Registreer de datum waarop je de foto hebt gedownload
- Registreer welke foto je van welke site hebt gehaald
- Zorg voor een screenshot van de foto + licentie + URL/website herkenbaar + datum
Blijf in elk geval weg bij onveilige stockfotosites.
Uitzonderingen op het auteursrecht
Soms rust er auteursrecht op een werk, waardoor je het niet zomaar kunt gebruiken. Met toestemming van de juiste persoon mag het natuurlijk altijd. Maar wat nu als je geen contact kunt krijgen, je de toestemming niet krijgt of je de licentie te duur vindt? In sommige gevallen kun je nog gebruik maken van een uitzondering op het auteursrecht.
Citaatrecht
Je kunt een afbeelding ook citeren. Je gebruikt dan een enkele afbeelding in een resolutie die niet hoger is dan nodig. Je gebruikt het nooit als hoofdfoto, omslagfoto of anderszins als aantrekkingskracht, maar je gebruikt het voor een serieus doel en enkel ter ondersteuning van andere content, zoals tekst of video. In totaal zijn er vijf criteria waaraan een citaat moet voldoen. Naam- en bronvermelding is een belangrijk criterium.
Parodie
Wil je een afbeelding gebruiken en wijzigen, om er een parodie of meme van te maken? Dan heb je daar geen toestemming voor nodig én hoef je ook niet aan naam- of bronvermelding te voldoen.
Let wel op dat het grappig is, voldoende afwijkt van het origineel zodat er geen verwarring kan zijn en het mag de reputatie niet schaden en commercieel niet concurrerend zijn.
Embedden
Wil je foto’s voor je blog of website gebruiken? Dan kun je ook nog overwegen de foto’s te embedden. De foto’s blijven dan staan waar ze toch al stonden, waardoor je geen kopie maakt. Dat mag van het Hof van Justitie EU.
Eerder schreef ik al blogposts over de criteria bij embedden.
Let wel op dat jouw website of hostingpartij niet zo is ingericht dat er stiekem toch een kopie wordt gemaakt, waardoor de foto op een CDN terechtkomt. Dan is het weliswaar embed vanaf die CDN, maar dus niet meer vanaf de oorspronkelijke bron.
DuPho auteursrechtenkaartje gebaseerd op de Charlotte’s Law flowchart
Wist je trouwens dat het DuPho auteursrechtenkaartje gebaseerd is op deze flowchart? Dat zie je er online helaas niet altijd bij staan, maar in de PDF die je kunt downloaden wel. Of zie het screenshot hieronder. Hier hebben ze destijds toestemming voor gevraagd en hun eigen versie van gemaakt.
