Auteursrecht en het Publiek Domein

Auteursrecht kan soms een lastig ding zijn. Bovendien kunnen en zullen de meningen verschillen over het huidige auteursrecht. Moet het veranderen en zo ja, hoe dan? Altijd goed om die discussie te voeren, maar alleen de politiek kan daar wat aan doen. Voorlopig zullen we het moeten doen met wat we hebben. Het auteursrecht op een werk, vervalt op een gegeven moment ook. 70 jaar na de dood van de maker. Hoe werkt dat precies?

via Rijksstudio

70 jaar na de dood van de maker

Het auteursrecht onstaat wanneer een werk creatief genoeg is. Daar zijn geen formaliteiten voor. Er zijn dus ook geen registers waarin werken worden opgenomen. Op welk moment een werk is ontstaan, weten we daarom niet altijd. Dat maakt gelukkig niet zo uit, omdat we vooral moeten weten wanneer iemand is overleden.
Het auteursrecht vervalt namelijk 70 jaar na de dood van de maker.
Dat wil zeggen, op 1 januari, volgend op het moment dat de maker al 70 jaar is overleden. Meestal vervalt het auteursrecht daardoor 70 jaar en een aantal maanden na het overlijden van de maker.

70 jaar na eerste openbaar making – rechtspersonen

Is de maker geen natuurlijke persoon, maar bijvoorbeeld de overheid, een stichting of een BV, dan vervalt het auteursrecht 70 jaar na de eerste openbaarmaking. Zo’n entiteit kan tenslotte niet overlijden en bedrijven kunnen erg lang bestaan. Daarom vervalt in die gevallen het auteursrecht 70 jaar na eerste openbaarmaking. Het auteursrecht vervalt dan dus meestal veel eerder dan wanneer een natuurlijk persoon de maker was.

Als merk inschrijven

Sommige auteursrechtelijke werken zijn erg belangrijk en kunnen veel waard zijn. Logo’s bijvoorbeeld. Zeker in het geval een rechtspersoon de maker van aan auteursrechtelijk beschermd werk is, wil het nog wel eens voorkomen dat ze net voor het vervallen van het auteursrecht, het werk als merk inschrijven, om zo de bescherming wat te kunnen verlengen. Het moet dan natuurlijk wel voldoen aan alle vereisten van een merk.

Publiek domein

Is het auteursrecht vervallen en is het niet ingeschreven als merk, dan valt het werk in het publieke domein. Er rust geen auteursrecht meer op. Je kunt dan met een werk doen wat je maar wilt. Je er bijvoorbeeld nieuwe producten mee maken en die verkopen of het werk (extreem) bewerken. Oude gebouwen mogen weer gefotografeerd worden zoals iedereen maar wil etc.

Misvattingen

Veel mensen denken dat het auteursrecht vervalt na 100 jaar. Dat werken die 100 jaar oud zijn dus gewoon gebruikt mogen worden. Zoals je begrijpt is dat helaas niet waar. Het kan tenslotte per werk verschillen, omdat uitmaakt wanneer de maker is overleden of dat een rechtspersoon de openbaarmaker was.
Als je er graag een getal aan wilt verbinden, lijkt mij 140 jaar veiliger.

Maker vinden

Werken die wel oud zijn, maar duidelijk nog niet oud genoeg, daar zul je de maker of nabestaanden van moeten proberen te achterhalen, zodat je om toestemming voor gebruik kunt vragen. Dat kan behoorlijk lastig zijn. Bovendien zwerven er veel werken rond, waarvan simpelweg de maker niet meer te achterhalen is.
Lukt het echt niet, dan mag je het werk gebruiken, tot de maker zich meldt. Vermeld in dat geval wel de bron van het werk: je hebt het tenslotte wel ergens gevonden. Een kleine Google search die niets oplevert is overigens niet voldoende. Je moet er wel meer je best voor doen. Eventueel kun je, in het geval van foto’s, Foto Anoniem inschakelen om te helpen bij de zoektocht.

Lees ook:
Auteursrecht: wie betaalt bepaalt (niet)?
Stylisten hebben ook een auteursrecht
5 stappenplan tegen Getty
Downloadverbod: wat mag je nog wel downloaden?
Wanneer is iets een auteursrechtelijk beschermd werk?

Comments

  1. Van de week kwam ik deze blog over de NS ontwerpwedstrijd tegen op Twitter:

    http://www.kleinmonster.nl/op-illustratief-gebied/ns-ontwerpwedstrijd-schaam-je-diep-ns/

    Intellectueel eigendom toe-eigenen onder het verblindende mom van een ego strelende ontwerpwedstrijd. Nou ja, het is niet verboden natuurlijk…

  2. Haha! Voorlopig ben ik iig nog dol op je juristenproza… 😉

  3. Hallo Charlotte,
    Bedankt voor de informatie! Soms lees ik een oud werk en denk dan, dit moet de wereld in! Maar mag je een vertaald boek (de vertaling stamt bijvoorbeeld uit 1980 en is in opdracht van een niet meer bestaande uitgeverij) weer heruitgeven in een nieuw jasje en zelf verkopen? En wat als de uitgeverij nog wel bestaat? Waarschijnlijk is dit inbreuk op auteursrecht? Moet ik dan zelf een boek vertalen om het te publiceren?

    • Een vertaling op zichzelf ook auteursrechtelijk beschermd. Van de vertaler zul je dus toestemming moeten hebben om de vertaling te gebruiken.
      Een vertaler heeft op zijn beurt weer toestemming moeten krijgen van de auteur van het origineel om de vertaling te mogen uitgeven. Als je dus een vertaling wil publiceren zul je toestemming van de vertaler én van de auteur van het origineel moeten krijgen.

      • Dat is een snelle reactie! Maar wat nu als de auteur al 70 jaar dood is?

        • Dan is dus zijn auteursrecht waarschijnlijk vervallen.

          • En van de vertaling? Als de vertaler nog leeft maar de auteur al lang is overleden?

          • Als de vertaler nog niet is overleden of nog geen 70 jaar, dan bestaat dus nog steeds het auteursrecht op die vertaling. De vertaling heeft, zoals Elske al zei, een eigen auteursrecht. Als je een vertaling wil kunnen her-uitgeven zul je dus moeten wachten tot zowel de oorspronkelijke auteur als de vertaler meer dan 70 jaar zijn overleden.

          • Moet je dan niet terecht bij de uitgever van het boek?

          • Alleen als de uitgever het auteursrecht op het boek overgedragen zou hebben gekregen, maar meestal krijgen zij enkel een licentie. Als het auteursrecht is komen te vervallen, dan heeft dus ook de uitgever geen recht meer.

  4. Dank voor uw reactie. Hoe kan ik te weten komen of een uitgever een licentie heeft op een boek heeft of een overgedragen auteursrecht bezit? Is er een register of iets dergelijks dat duidelijkheid biedt? Die wereld is nogal ondoorzichtig met alle imprints en inmiddels verdwenen uitgeverijen die nog wel in boeken vermeld staan…

    • Hier bestaan helaas geen registers voor. De enige manier is om contact op te nemen met de auteur (als deze nog leeft), diens erfgenamen (zij verkrijgen in beginsel het auteursrecht), of de uitgever.
      Als de uitgever niet meer bestaat en ook niet is overgenomen, dan kunnen zij dus ook geen licentie meer hebben 😉

Speak Your Mind

*