Portretrecht en auteursrecht bij foto Billen met naaldhakken

Afspraken over de boudoir foto’s

De foto’s werden in dit geval gemaakt in opdracht van de geportretteerde zelf. Het ging om erotische foto’s. Zowel naakt als lingerie.

De fotograaf en geportretteerden maakten hierover afspraken. De fotograaf zou alleen foto’s gebruiken waarop de geportretteerde niet herkenbaar zou zijn én dan zou alsnog per foto gevraagd worden om toestemming voor de openbaarmaking en ander gebruik ervan.

De geportretteerde had voor een aantal foto’s, waaronder die van de billen met hoge hakken zoals die hierboven is afgebeeld, toestemming verleend om het te publiceren in een boek, op de website en tijdens een expositie.

Er was dus niet expliciet afgesproken dat de foto ook verkocht mocht worden. De fotograaf had de toestemming voor het commercieel gebruik in het boek en toestemming voor de exposities echter zo opgevat dat de foto dus ook als exemplaar verkocht mocht worden. Volgens de geportretteerde was daar juist geen toestemming voor verleend. Maar, zegt de kantonrechter, “Dat de expositie van de foto, waar [eiseres] zich niet tegen heeft verzet, alleen voor de promotie van het boek was en dat het niet de bedoeling was dat de foto [naam foto] ook zelfstandig werd verkocht, heeft [eiseres] niet aannemelijk gemaakt.“

Bovendien had de geportretteerde weliswaar voor de fotoshoot betaald, maar niet voor deze bewerking van de foto en al helemaal niet voor de print zelf.

Volgens de kantonrechter had de geportretteerde daarom niet mogen verwachten dat er voor de verkoop van de foto nog apart toestemming zou worden gevraagd.

Omdat er wel was afgesproken dat er steeds toestemming zou worden gevraagd, mogen andere foto’s niet zonder toestemming alsnog worden verkocht.

Welke afspraken waren verstandig(er) geweest?

Bij opdrachten voor portretten is het verstandig af te spreken wat er wel en niet met het materiaal mag gebeuren. Die ruimte laat de wet ook.

De basis is dat de auteursrechthebbende, in dit geval de fotografe, het exclusieve recht heeft de foto’s openbaar te maken en te verveelvoudigen. Daar heeft de opdrachtgever in beginsel niets over te zeggen. Alleen wanneer iemand herkenbaar is afgebeeld, is dat anders. Dan is er immers sprake van een in opdracht gemaakt portret en heeft de auteursrechthebbende juist toestemming van de geportretteerde nodig.

De billen zijn geen portret. Daarvoor was dus eigenlijk geen toestemming nodig. Maar aangezien de afspraak werd gemaakt dat er wél om toestemming zou worden gevraagd, is die toestemming het uitgangspunt geworden.

Het zou wel beter zijn geweest als de afspraken preciezer zouden zijn geweest. Bijvoorbeeld dat de expositie alleen toegestaan zou zijn voor de promotie van het boek en dat de foto’s niet zelfstandig verkocht mochten worden. Hoe minder ruimte voor twijfel over de inhoud van de afspraken, hoe beter.

Wie betaald heeft, doet niet ter zake

De geportretteerde vond hier nog van belang dat ze voor de fotoshoot had betaald. Zowel voor de shoot zelf als de locatiekosten. Daarna zou ze nog per foto/bewerking moeten betalen.

De gebruikte foto was al een andere bewerking dan het origineel dat ze zelf heeft ontvangen. Dat maakte voor de rechter uit.

Dat het oneerlijk voelt dat je eerst zelf voor de fotoshoot + foto zo’n €1800,- betaalt en vervolgens die foto ook nog eens voor €3500,- wordt verkocht snap ik wel. Dan heb je het gevoel dat je niet alleen alle kosten hebt gedragen, maar de fotograaf daar ook nog eens alle winst mee maakt. De bewerking en de print zouden volgens de fotograaf ook nog €1800,- gekost hebben. Dat lijkt mij wat veel. Het is een eenvoudige bewerking van de foto, waar niet zoveel uren in kunnen zitten. Onduidelijk is op welk materiaal de foto was geprint, maar de kostprijs daarvan loopt ook niet snel erg hoog op.

Toch doet in het geheel eigenlijk niet ter zake wie waarvoor heeft betaald. Daarom zijn afspraken nu juist ook zo belangrijk.

Twee extra fotoshoots

Naast de fotoshoot waar de geportretteerde zelf voor had betaald, heeft ze ook nog meegewerkt aan twee andere fotoshoots van de fotografe. Daar heeft de geportretteerde dus niet voor betaald. Wel waren verder dezelfde afspraken gemaakt: alleen foto’s gebruiken waarop geportretteerde niet herkenbaar was én voor elke foto toestemming vragen voor publicatie.

Kennelijk heeft de fotografe nog geen andere foto’s verkocht.

Volgens de fotografe heeft zij het auteursrecht op de foto’s en had zij daarom niet eens om toestemming voor openbaarmaking of verkoop hoeven vragen. Zij mocht dat toch al doen. In beginsel is dat juist. Zij had echter in dit geval met het meisje afgesproken dat de foto’s zonder toestemming van het meisje niet openbaar gemaakt zouden worden. Die afspraak gaat voor het basisprincipe. De overige foto’s mogen daarom niet zonder toestemming verkocht worden. Doet de fotografe dat wel, zal ze per keer €1000,- aan dwangsommen aan het meisje moeten betalen. Met een maximum van €10.000,-, aldus de kantonrechter.

Wat zijn je rechten bij boudoirfotografie?

Ben je fotograaf? Bedenk dan goed dat als mensen (enigszins) herkenbaar in beeld zijn gebracht en deze personen ook de opdrachtgever waren (of de foto’s anderszins ten behoeve van hen zijn gemaakt), dat jouw auteursrechten als fotograaf beperkt worden. Je hebt voor die foto’s toestemming nodig om ze te mogen publiceren, in welke vorm dan ook.

Andersom is het dan weer zo dat de geportretteerde van jou geen toestemming nodig heeft om de portretten (dus niet de foto’s waar de persoon onherkenbaar op is afgebeeld), openbaar te maken. Moet de geportretteerde de foto’s natuurlijk wel al hebben. Het geeft dus geen recht op de bestanden.

Bij boudoirfotografie is er natuurlijk vaak sprake van een combinatie van foto’s waarop iemand herkenbaar is en foto’s waarop iemand niet herkenbaar is.

Foto’s waarop iemand niet herkenbaar is, daarvan heeft de fotograaf het auteursrecht en mag het verder openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde. De geportretteerde heeft dan juist weer toestemming nodig van de fotograaf om de foto’s openbaar te mogen maken en bijvoorbeeld te mogen publiceren op instagram of op andere sites.

Let wel op: een foto waarop iemand in eerste instantie niet herkenbaar lijkt te zijn, kan natuurlijk wel herkenbaar zijn door de andere foto’s. Bijvoorbeeld omdat dezelfde kleding wordt gedragen of juist hetzelfde gebrek aan die kleding zichtbaar is. Omdat je in de ene foto kunt herkennen wat je in de andere foto al gezien hebt, maakt dit iemand alsnog herkenbaar.

Je merkt misschien al wel dat het wat kan gaan duizelen. Wie mag er nou wat met welke foto’s? Daaro is het juist belangrijk om afspraken te maken. Zo voorkom je misverstanden. Bovendien is dat over en weer met gevoelige foto’s als deze een stuk prettiger.

Lees ook:
– Auteursrecht: samenwerken en licenties
– Auteursrecht: Wat is nu commercieel gebruik?
– Auteursrecht: fotografie en social media
– Auteursrechtinbreuk. Eerst waarschuwen?