Auteursrecht: fotografie en social media

Verschillende social media kanalen als Facebook, Instagram en Pinterest zouden het auteursrecht claimen van de foto’s en andere afbeeldingen die je plaatst. Foto’s die eenmaal op social media geplaatst zijn zouden ook vrij door derden gebruikt mogen worden. Hoe zit het nou precies? En hoe kun je voorkomen dat jouw foto’s in advertenties worden gebruikt?

auteursrecht, fotografie en social media

Auteursrecht

Auteursrecht is het exclusieve recht van de maker om zijn/haar werk te verveelvoudigen (kopiëren) en openbaar te maken (te publiceren). Niemand mag zonder toestemming aan dat recht komen. Ook social media kanalen als Facebook niet.

De angst heerst dat verschillende social media kanalen, zoals Facebook, Instagram of Pinterest, het auteursrecht op je foto’s zouden claimen. Maar dit kunnen ze eigenlijk niet. Internationaal is geregeld dat overdracht van auteursrecht alleen kan door middel van een akte. Dat is een ondertekend geschrift waar in elk geval op zou moeten staan wie er wat aan wie overdraagt.

Social Media

Wat veel social media kanalen wel doen is het eisen van een licentie over het gebruik van de foto’s die je plaatst. Deze hebben ze nodig, zodat andere gebruikers je foto’s kunnen delen, bijvoorbeeld door het te sharen, retweeten of repinnen. In dit geval kunnen ze je foto’s dan ook gebruiken voor advertenties binnen hun eigen kanaal. Denk hierbij aan advertentievoorbeelden van Facebook, waarbij ze een foto die jij geplaatst hebt gebruiken om je over te halen via Facebook te adverteren. Ga er dus vanuit dat de foto’s die je eenmaal op een social media kanaal geplaatst hebt, binnen dat kanaal steeds gedeeld mogen blijven worden, zonder dat hier extra toestemming voor vereist is. Wel blijft de verplichting van naamsvermelding bestaan.
Lijkt het alsof de kanalen meer vragen dan ze nodig hebben? Ze maken niet eens van alle ruimte gebruik. Bedenk echter dat deze social media kanalen hun oorsprong in de VS hebben. Ze willen voorkomen dat ze de foto’s gebruiken op het randje van wat toegestaan is, dus maken ze de afspraken zo ruim dat ze niet in de buurt van de grenzen van de afspraken hoeven te komen bij het gebruik van het beeld. Zo voorkomen ze rechtszaken en besparen dus geld.

Foto’s buiten Social Media

Jouw foto’s mogen echter niet het kanaal verlaten, ze mogen niet gedownload worden om vervolgens te gebruiken op een andere website of blog. De enige uitzondering hierop is het citaatrecht. Als de foto iets zegt over bijvoorbeeld een nieuwsfeit en slechts ondersteunend werkt, dan mag het beeld gebruikt worden zonder toestemming, maar met naamsvermelding. Enkel ter versiering is niet voldoende. Het beeld moet relevant zijn voor de bijbehorende tekst. Slechts een onderschrift is te weinig tekst om het beeld als citaat te laten werken.

Dit is meteen het probleem met Pinterest. De beelden zijn meestal door de auteursrechthebbende al online geplaatst. Er naar linken en in feite de beelden binnen Pinterest embedden, zorgt voor een nieuwe openbaarmaking. Daar kan de auteursrechthebbende dus een stokje voor steken. Er is daarbij helaas geen sprake van een citaat, omdat het plaatsen van zo’n plaatje op Pinterest meestal niet gepaard gaat met grote hoeveelheden tekst. Positieve aan Pinterest is wel dat het instant aan bronvermelding doet.

Verantwoordelijkheid en Aansprakelijkheid

Wat social media kanalen wel vaak doen is in hun algemene voorwaarden opnemen dat ze er vanuit gaan dat de persoon die het werk op het kanaal heeft geplaatst, daartoe ook gerechtigd was. Dit houdt in dat jij zelf, als je een foto op een social media kanaal plaatst, de auteursrechthebbende bent of dat je hier toestemming voor hebt. Hiermee leggen zij de aansprakelijkheid dus bij jou, mochten zij een auteursrecht claim ontvangen.
Dat wil dus ook zeggen dat wanneer een derde een beeld van jou op social media geplaatst heeft en jij het betreffende kanaal hier vervolgens op aanspreekt, zij de plaatser weer aan kunnen spreken en daar schadevergoeding kunnen verhalen.

Zelf beelden op social media plaatsen? Als je zelf auteursrechthebbende bent is dit uiteraard geen probleem. Wees je echter wel bewust van de risico’s, zoals ongewenst delen, kopiëren, wijzigen en downloaden. Ook al mag het misschien niet. Handhaven op social media is lastig. Neem eventueel vooraf maatregelen door bijvoorbeeld het gebruik van een watermerk in de foto.
Wil je geen eigen werk, maar werk van een derde online plaatsen? Het is aan te raden gebruik te maken van creative commons licenties. Veel beelden op Flickr hebben een dergelijke licentie meegekregen, maar ook via Google Images kun je ze gemakkelijk vinden. Toestemming voor gebruik is dan al gegeven. Let er wel op dat het beeld niet commercieel gebruikt wordt, dit is meestal uitgesloten in de licentie. Daarnaast blijft naamsvermelding verplicht.

Delen

Belangrijk bij social media is natuurlijk het delen. Wanneer mag je content delen? Daar heb je in eerste instantie toestemming voor nodig.
Veel sites hebben social media buttons waarmee je content gemakkelijk kunt delen. In dat geval heeft de website eigenlijk al toestemming voor het delen gegeven door het faciliteren van die knopjes. Wel de deel-knopjes hebben, maar niet mogen delen is natuurlijk een beetje gek. Dat zouden ze dan expliciet moeten maken.
Kom je content tegen op social media zelf, dan mag je dat meestal ook delen. Zeker als het van de maker zelf komt. Let er wel op dat je dit niet doet wanneer het van een verborgen account komt, waarbij niet iedereen de content kan zien. Dan is van deze persoon kennelijk niet de bedoeling zijn/haar content te delen. Pagina’s die eigen content online plaatsen zijn meestal openbaar. Delen kan dan gerust, tenzij ze een expliciete uitzondering maken. Is de content niet van de persoon die het ook op het social media kanaal plaatste? Dan moet je misschien uitkijken. Het is dan niet altijd duidelijk of de content gedeeld mocht worden.

behoefte aan juridisch advies?

Lees ook:
Moest Kluun’s site echt op zwart?
Facebook, share, like & win acties
Wat is nu commercieel gebruik?
Gebruik van foto’s, geplaatst op social media, rechtmatig?
Nieuwe voorwaarden Instagram

Comments

  1. Ik wil je ontzettend bedanken voor dit heldere stuk!

  2. Bedankt voor dit verhelderende verhaal.

    Mag je er in principe vanuit gaan dat een bedrijfspagina dat een afbeelding plaatst ook het intellectueel eigendom heeft? Of moet je dit ook altijd controleren?

    En stel dat je een foto deelt van een openbare bedrijfspagina en deze pagina had niet het intellectueel eigendom van deze foto, kan je dan ook aansprakelijk worden gesteld? Of is dat enkel het bedrijf die deze afbeelding heeft geplaatst?

    Alvast bedankt voor het antwoord.

    • Zomaar ergens van uitgaan is niet altijd verstandig.

      Als jij een foto weer op jouw profiel of pagina deelt is dat een nieuwe openbaarmaking. Als de bedrijfspagina waar jij het eerst zag het al niet had mogen plaatsen, dan had jij het ook niet mogen sharen. Dus eigenlijk zou je het moeten controleren.

      Waar je op kunt letten is of de foto of afbeelding in lijn ligt met wat de pagina anders ook altijd deelt. Ligt het binnen de huisstijl? Zo ja, dan mag je er van uitgaan dat zij de juiste rechten of licenties bezitten. Zeker weten doe je het natuurlijk nooit, maar ik denk dan je dan het risico wel kunt nemen.

      • Ik geloof toch dat het discutabel is. Als je een bedrijfspagina aanmaakt, moet je akkoord gaan met de algemene voorwaarden. In deze algemene voorwaarden staat vermeld dat je enkel en alleen content mag plaatsen waar je zelf het intellectueel eigendom over hebt.

        Verder staat er in de algemene voorwaarden: dat Facebook de “niet-exclusieve, overdraagbare, royalty-vrije, wereldwijde licentie” krijgt bij het plaatsen van afbeeldingen en foto’s. Dat betekent onder andere dat men vrij is om te delen wat jij op Facebook plaatst.

        Dit alles bij elkaar opgeteld denk ik toch dat je niet aansprakelijk kan worden gesteld voor het delen van een afbeelding die iemand anders onrechtmatig heeft geplaatst.

        Ik ben heel benieuwd naar jouw reactie hierop.

        • Kortom: als je zelf iets op Facebook hebt gezet en anderen delen het, kun je niet tegen Facebook of tegen de delers zeggen dat ze het niet hadden mogen delen.
          Maar dat is in feite je vraag niet.

          Dat iets technisch gezien gedeeld kan worden en dat Facebook alle aansprakelijkheid voor zichzelf uitsluit, zegt helaas nog niets over de situatie voor derden.
          Als jij de foto deelt, zou jij de derde zijn.

          Als iemand een foto van het internet plukt en zonder toestemming of juiste licentie op facebook plaatst is dat een openbaarmaking en meestal ook verveelvoudiging van dat werk. Als jij het binnen facebook weer deelt is dat ook weer een nieuwe openbaarmaking en (afhankelijk van hoe het technisch exact werkt) ook een verveelvoudiging. Dat mag nog steeds niet.
          Je zou hooguit kunnen beargumenteren dat jij er op had mogen vertrouwen dat het beeld rechtmatig openbaar gemaakt was en verder binnen Facebook verspreid had mogen worden, omdat het al op die bedrijfspagina gedeeld was. Dan kun jij nog steeds door de auteursrechthebbende aangesproken worden, maar zul jij je schade weer gaan moeten verhalen op het bedrijf achter die bedrijfspagina. Dat zou een poging waard zijn.

          Probeer het eens van de andere kant te bekijken. Stel dat het jouw foto was. Dan zou je dus wel het bedrijf achter de bedrijfspagina aan kunnen spreken, maar al die andere personen niet. Blijft jouw foto dus alsnog op facebook rondzwerven, want tegen die anderen zou je niet mogen zeggen dat ze het weg moten halen, omdat zij dachten dat ze het wel hadden mogen delen.

          • Dat is dus niet zo, want zodra deze bedrijfspagina de foto van Facebook verwijderd, en jij hebt de foto gedeeld middels de knop: “Delen” of “share”. Dan zal de foto ook niet meer op jouw tijdlijn terug te vinden zijn. Brengt mij dus toch weer bij de bedrijfspagina die deze afbeelding heeft geplaatst die de volledige verantwoording heeft over deze afbeelding en kan bepalen wanneer deze afbeelding zichtbaar is op Facebook.

            Mocht iemand de afbeelding downloaden van de bedrijfspagina en vervolgens zelf weer op Facebook plaatsen, dan is het een ander verhaal en kan ik mij vinden in jouw antwoord.

            Ik ben heel benieuwd naar wat een uitspraak van een rechter zou zijn in een dergelijk verhaal.

          • Er zijn helaas ook situaties bekend waarbij de oorspronkelijke foto wel verwijderd is, maar de foto toch nog wel op een timeline van derden blijft staan.

            Maar goed, als het meestal wel meteen verdwijnt, wat dus een technische oplossing is, maakt nog niet dat je het mag delen. Zou potentieel overigens wel een bewijsprobleem op kunnen leveren als het eenmaal verwijderd is en er geen screenshots zijn gemaakt. Het blijft simpelweg een secundaire openbaarmaking. Nogmaals: het lijkt mij het betogen waard om te zeggen dat je er op had mogen vertrouwen dat je het wel had mogen delen.

            Vooralsnog zijn mij hier geen rechtszaken (in Nederland) over bekend. Voor de auteursrechthebbende is het meest belangrijk dat de afbeelding van Facebook af gaat. Wellicht dat ze nog een vergoeding aan de bronplaatser vragen. Een schikking is meestal voldoende en zorgt voor een veel snellere en goedkopere oplossing.

  3. Zeer bedankt voor dit inderdaad helder geschreven stuk;
    Als fotograaf vroeg ik me al af hoe het precies zat.
    Nu ik dit heb gelezen denk ik dat ik mijn klanten vraag alleen een speciaal meegeleverde Facebook versie op dat en andere websites te zetten; nl een kleine versie met een copyright notice erop.
    Klinkt dat logisch?

    • Dat klinkt zeker logisch, Pieter. Jij bent tenslotte de auteursrechthebbende en jij mag dus in eerste instantie bepalen welke licentie je geeft, ofwel wat de ‘ontvangers’ van het beeld met dat beeld mogen doen. Het is wel verstandig dit vooraf al uit te leggen en af te spreken, maar het is zeker een goede oplossing!

  4. Met Facebook is iets aparts gaande, namelijk:
    Als je al fotograaf je eigen foto’s uit bijvoorbeeld Lightroom heb ge-exporteerd, dan zijn ze keurig voorzien van al jou EXIF en andere info als trefwoorden. Zodra je deze foto’s upload naar Facebook dan worden ze bewerkt: de kwaliteit gaat hard achteruit en alle EXIF en overige informatie verdwijnt. Dus iemand die een plaatje download (met een vreemde, niet de oorspronkelijke bestandsnaam) kan NIET meer herleiden dat jij de maker of rechthebbende bent. Vreemd?!?!?!

    • Dat recht eigent Facebook zich toe in de voorwaarden. Je foto op Facebook plaatsen is een keuze.
      Als de foto ook nog elders online staat, zoals op je eigen site, op Flickr of op 500px waar jouw naam wel bij staat, dan kan er met een zoektochtje via Google (de foto Googlen) de maker vaak alsnog achterhaald worden.
      Een watermerk of in elk geval je naam of URL in de foto opnemen wanneer je deze op Facebook plaatst verhelpt dit probleem ook.

  5. Hoi Charlotte,

    Een helder verhaal. Hoe moet ik dit verhaal alleen zien in het licht van dit bericht in de Metro? Er wordt hier zelfs over verkoop aan derden gesproken. Hoe zouden ze dit bij Facebook kunnen controleren. Als iemand (met toestemming van mij) een van mijn portretfoto’s plaatst, dan is deze persoon nog niet gerechtigd het auteursrecht of commercieel recht (de exacte termen weet ik niet) over te dragen.

  6. Kwam hier terecht na mijn zorgen om de nieuwe facebookregels. Hoe zit het met de nieuwe voorwaarden van Facebook die per 1 januari 2015 in gaan? Die zeggen dat facebook gebruim mag maken van alle geplaatste foto’s en content als toevoeging bij advertenties en reclame. Dat wil ik natuurlijk niet, maar hoe kom ik hier onder uit en is dit anders voor een pagina? Ik deel dan immers content van mijn blog en op mijn blog staat een disclaimer. Dit houdt mij wel wakker de laatste tijd.

    • Gebruim is natuurlijk gebruik. Ik type via een telefoon. Excuses!

    • De ‘nieuwe’ voorwaarden, zijn stiekem zo nieuw niet. Ze zijn vooral iets meer verdeeld over de verschillende documenten.
      Gebruik maken van de foto’s mochten ze altijd al. Die regels zijn er al jaren en zijn dus zeker niet nieuw. Als je een linkje plaatst naar je blog, mag Facebook alleen dat linkje verder delen. Niet de content zelf. Tenzij je de content zelf op Facebook hebt geplaatst natuurlijk.

      Wat betreft jouw updates als advertenties, dat kun je vooral regelen door jouw updates voor zo min mogelijk mensen zichtbaar te maken. Jouw updates mogen dan alleen gedeeld worden met mensen die anders ook al jouw updates konden zien.

  7. Dank je! Daar word ik een stuk wijzer van.

  8. Beste Charlotte,

    ontzettend bedankt voor het stuk. Ik ben zelf fotograaf en maak mij natuurlijk zorgen over de “nieuwe voorwaarden”. Als ik het goed begrijp, mag Facebook mijn geplaatste foto’s delen (logisch) maar dan wel met naamsvermelding. Mogen ze de geplaatste foto’s ook verkopen aan derden? En geldt hierbij de naamsvermelding ook?

    Zo zie ik om mij heen veel fotografen die hun naam als watermerk door de foto’s zetten. Zelf heb ik hier nooit aan mee gedaan omdat ik het idee heb dat ik als auteur gewoon ben beschermt. Wat zou uw advies hierin zijn?

    • De voorwaarden zeggen niets over naamsvermelding. Zowel volgens Nederlands (als EU) recht én volgens de Fair Use principes van de VS, moet er in elk geval aan naamsvermelding gedaan worden.
      De foto’s mogen inderdaad ook verkocht worden.

      Persoonlijk zou ik er voor kiezen om alleen foto’s op Facebook te plaatsen waarvan je het niet erg vindt dat deze zonder naam verspreid worden en waarvan je het niet erg vindt dat Facebook er een licentie van verkoopt. Handhaven is namelijk heel erg lastig en kost veel tijd. Wil je naamsvermelding, dan is een watermerk toch handig. Er zullen vast mensen zijn die dat er af zullen halen. Facebook en bedrijven aan wie zij een licentie verlenen zullen dat in elk geval doen.

  9. Marco says:

    Beste Charlotte,

    dank voor dit (nog steeds relevante) heldere verhaal.
    Ik heb nog 1 vraag. Je zegt dat je sowieso mag delen op sociale kanalen vanaf webpagina’s waar deelknopjes bij staan (b.v. alle nieuwsmedia). Mag je er dan van uit gaan dat de publicerende website dat met de fotograaf (die de auteursrechten heeft) heeft afgesproken? Als ik standaard voorwaarden van fotografen bekijken geven die daar lijkt het in elk geval geen ruimte voor. En zou het toch kunnen dat de fotograaf schade zou kunnen claimen als iemand door het delen vanaf een website zijn foto op bijvoorbeeld Twitter zet?

    Vast veel dank voor je reactie!

    • Hallo Marco,
      Nee, je mag er niet zomaar van uitgaan dat dit dan ook met de fotograaf goed geregeld is. MAAR: de website geeft aan jou toestemming. Blijkt het dan toch niet te mogen, dan kun je jouw schade, in theorie, verhalen op de houders van die website. Moet je natuurlijk wel bewijzen dat er destijds ook al die deelknoppen bij dat artikel stonden.

Trackbacks

  1. […] de Instagram filters, maar plaats ik geen foto’s meer op het account zelf. Na dat gezeik over de auteursrechten, ben ik er ook niet meer zo happig op om daar foto’s neer te gaan zetten. Ik weet nog wel dat […]

  2. […] Auteursrecht: fotografie en sociale media (via Charlotte’s Law) […]

  3. […] charlotteslaw.nl: auteursrecht in fotografie en sociale media […]

Speak Your Mind

*