Geen auteursrecht meer op foto’s?

Ik ben een beetje boos. Was ik al eens eerder toen een auteursrecht jurist en wetenschapper beweerde dat er op portretfoto’s geen auteursrecht rustte. Maar ja, dat was maar een mening van een jurist/wetenschapper. Nu heeft de Rechtbank Amsterdam, je weet wel uit de vrijstaat/republiek Amsterdam, waar ze wel vaker doen waar ze zelf zin in hebben, een uitspraak gedaan die eh, het absurdistische alweer voorbij gaat. De camera moet altijd ingesteld worden, dat maakt het nog geen auteursrechtelijk werk.

Geen auteursrecht meer op foto's

 95,00 excl. BTW

Volg de Cursus Auteursrecht


Wat de Rechtbank Amsterdam te zeggen had:

Een werk moet een eigen en oorspronkelijk karakter hebben dat het persoonlijk stempel van de maker draagt. Eigen en oorspronkelijk karakter wil zeggen dat het niet ontleend mag zijn aan het werk van een ander. Bij een persoonlijk stempel van de maker moet er sprake zijn van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes, die aldus een voortbrengsel zijn van de menselijke geest.
Alles wat zo banaal en triviaal is dat daar geen creativiteit in te ontdekken valt, is in elk geval geen werk.

LAKS had in 2009 opdracht gegeven aan Roadside om foto’s te maken. Die foto’s heeft LAKS vervolgens gekregen en op Flickr geplaatst. Nu stelt Roadside dat zij daar het auteursrecht op hebben en dat LAKS niet had mogen publiceren, dus dat ze schadevergoeding moeten betalen.

LAKS stelt dat er überhaupt geen auteursrecht rust op die foto’s, omdat ze te banaal en triviaal zijn.
Roadside reageert daarop door te zeggen dat het de fotograaf is “die de camera instelt, een camerapositie inneemt, bepaalt wat er op de foto komt en bijvoorbeeld de scherptediepte kiest.

Roadside moet voldoende onderbouwen dat ze auteursrecht op de foto’s hebben. De rechtbank zegt daarover:
Daarvoor is, naar het oordeel van de Rechtbank, onvoldoende dat de fotograaf de camera instelt, een positie inneemt, bepaalt wat er op de foto komt en bijvoorbeeld de scherptediepte instelt. Bij vrijwel iedere foto zal iemand, voor zover dat niet door de camera automatisch wordt gedaan, dat moeten doen, maar daarmee draagt de foto nog niet het persoonlijk stempel van de fotograaf. Dit is pas het geval als de keuzes die worden gemaakt in een foto resulteren die zich zodanig van andere foto’s onderscheidt, dat daaraan is af te zien dat de fotograaf persoonlijke keuzes heeft gemaakt.

Roadside heeft, kennelijk, niet voldoende duidelijk kunnen maken waar dat persoonlijk stempel dan precies in te zien is en ook de rechter kon het onderscheid tussen foto’s gemaakt door de een niet onderscheiden van de foto’s gemaakt door een ander.

Leuk feitje: deze rechter is sinds 2009 Voorzitter van de Commissie van Beroep van de Stichting Reprorecht. (Een betaalde functie)

Wanneer is er dan sprake van creatieve keuze?

Ik zou bijna denken dat de Rechtbank Amsterdam hier heeft willen zeggen dat een fotograaf een eigen stijl moet hebben, die zich onderscheidt van de stijl van andere fotografen en er pas dan sprake kan zijn van aan auteursrechtelijk beschermd werk.

Maar juist stijlen worden niet door het auteursrecht beschermd…

Bij het maken van een foto, maakt een fotograaf nu juist keuzes in compositie, licht, standpunt, scherptediepte en moment van afdrukken. Juist dat zijn de creatieve keuzes en juist dat zorgt voor een bepaald (creatief) resultaat. Een ander standpunt, zorgt voor een andere foto.

Het is alsof de rechter zegt ‘je moet nu eenmaal keuzes maken, dus die keuzes tellen niet mee voor de creativiteit van het werk’. De foto’s moeten volgens de rechter anders zijn dan die van anderen. Tja, alles is al eens gefotografeerd, zeggen we wel eens. Creativiteit zit in reportagefotografie nu eenmaal in de marge. Dat techniek en toeval meespelen, doet niets aan de creativiteit en overige keuzes af en doet dus ook niets aan auteursrechtelijke bescherming af. Als het overige dan maar creatief genoeg is. Stel dat we een camera het technische werk laten doen (en deze dus niet handmatig instellen), zijn compositie en standpunt nog steeds creatieve keuzes. Net zoals de lens en afstand tot het onderwerp keuzes zijn.

Onderscheid bewijst persoonlijke keuzes?

De keuzes moeten dus zorgen voor een foto die zich kan onderscheiden van andere foto’s, zodat aan dat onderscheid de persoonlijke keuzes zijn af te leiden. Volgens deze rechter, in elk geval.

Maar als we naar de foto’s in het vonnis kijken, die daar weliswaar van bedroevende kwaliteit zijn, zien we grofweg aan de compositie al dat de foto’s van kolom A heel anders zijn dan van kolom B. Ook in de Flickr stream zie ik veel foto’s die op dezelfde locatie en tijdens eenzelfde evenement zijn gemaakt, maar toch is elke foto weer anders. Bovendien kun je daar nog makkelijker aanwijzen dat er verschil in fotograaf geweest moet zijn.

Maar als het gaat om het onderscheid tussen de ene en de andere foto, hebben fotografen dan eigenlijk nog wel een auteursrecht? Hoe vaak is het niet dat ze van een bepaalde situatie meerdere foto’s maken? Vooral als daar de tijd voor is. Veel van die foto’s lijken dan sterk op elkaar. Meestal worden de beste uitgezocht en aan een opdrachtgever geleverd. Maar soms wordt er een selectie gemaakt waarbij enkele foto’s wel nog op elkaar lijken, zodat nu juist de opdrachtgever kan kiezen welke hem/haar het meeste aanstaat. Rust er op die foto’s dan geen auteursrecht meer? Ze zijn tenslotte niet van elkaar te onderscheiden?

Als een fotograaf de opdracht krijgt om het personeel van een bedrijf te fotograferen, waarbij het in elk geval een serie, een geheel moet worden, rust er dan nog wel auteursrecht op die foto’s? Het zijn tenslotte wel andere mensen en de een zal zitten, de ander zal staan, misschien allemaal in een andere ruimte. Foto’s die duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn, maar omdat ze ook bij elkaar moeten passen, lijken ze ergens ook een beetje op elkaar. In elk geval met betrekking tot licht en scherptediepte en afstand tot de persoon. Als ik de redenering van deze Amsterdamse rechter door zou moeten trekken, zou er geen auteursrecht op de foto’s rusten.

Hoe zou dat werken met fotografiebedrijven die met freelancers werken. Of een bruidsfotograaf die wel eens een second shooter inhuurt. Je wil dan juist dat de foto’s bij elkaar passen en in die zin ‘op elkaar lijken’. Er moet een bepaalde eenheid zijn. Je wil namelijk een bepaalde kwaliteitsgarantie kunnen bieden. Dat kan alleen als je weet dat het voldoende op elkaar zal gaan lijken. Juist omdat de ene fotograaf van dezelfde situatie een foto maakt vanaf een ander standpunt, bijvoorbeeld, krijg je het gewenste beeld. Als het goed is kan een opdrachtgever niet aanwijzen welke foto door wie is gemaakt, maar kunnen de fotografen dat zelf nog wel. Bijvoorbeeld door die keuzes die ze hebben gemaakt, maar die kennelijk door de rechter niet als creatief worden gezien.

Ik begrijp deze rechter niet…

… en als ik hem wel begrijp ben ik heel erg boos. Man, heb je dan niet nagedacht over je uitspraak? Daar, in je ivoren toren. Tijd genoeg om er over na te denken. Om te bedenken of je zelf wel geschikt bent om überhaupt het onderscheid te kunnen maken, als je dat criterium wil gebruiken. Heb je wel nagedacht wat dit kan betekenen, als we dit nieuwe criterium gaan toepassen op andere gevallen? Fotografen kunnen wel opdoeken. Hoe goed ze ook probeerden om nieuwe verdienmodellen te vinden, het doet er allemaal niet toe. Het zijn volgens deze rechter alleen nog poppetjes die op knopjes drukken.

Lees de volledige uitspraak ECLI:NL:RBAMS:2015:5852
Lees hierover ook het artikel van MediaReport en het artikel bij De Nieuwe Reporter

Meer weten en leren over auteursrecht? Volg de online cursus Praktisch Auteursrecht

 95,00 excl. BTW

Volg de Cursus Auteursrecht


Comments

  1. Daniël says:

    Zeer zorgelijke uitspraak! Is het al bekend of Roadside in hoger beroep gaat?

  2. WTF is deze? Praktisch bijna een vrijbrief om zomaar allemaal andermans foto’s te jatten “omdat ze niet creatief genoeg zijn”. Dit is te dieptriest voor woorden…

  3. Peter Luit says:

    Ik snap enerzijds de ophef rondom deze uitspraak. Anderzijds is het overnemen van tekst (vooral on-line) de gewoonste zaak van de wereld. Een paar woorden veranderen, de zinsopbouw iets aanpassen en er is al gauw sprake van een zogenaamd nieuw origineel.

    Bij fotografie begint zich ook een dergelijk verschijnsel af te tekenen. het beeld in kleur aanpassen, iets roteren of een gewijzigde uitsnede, resulteert juridisch gezien ook in een nieuw origineel.

    Of content-creators het hier mee eens zijn of niet, doet niet meer ter zake. Het maken van teksten en beelden wordt niet meer gezien als exclusief domein/bezit van de ‘vastlegger’. En daar zullen we het mee moeten doen.

    • Het gaat hier dus niet om overnemen of bewerken. Het zijn originele foto’s. De rechter heeft nu gezegd dat hij de foto’s niet creatief genoeg vindt.

      • Peter Luit says:

        Ah, dat aspect heb ik me kennelijk onvoldoende gerealiseerd. Is wel iets om over na te denken. Als ik een foto maak van een gemeentehuis, is dat dan een eigen creatieve creatie, gewoon het vastleggen van de creatie van een ander, of een feitelijk stukje straatbeeld?

        In hoeverre de fotograaf zelf een keuze maakt uit bovenstaande is natuurlijk een lastige zaak. natuurlijk kunnen lichtval, scherpte-diepte werking, compositie van de uitsnede etc. als creatieve input worden bestempeld. Maar ja, is de waarde ervan zo groot, dat sprake is van eigendom? Ik denk het niet.

    • Nee Peter, als iemand mijn teksten overneemt, zijn het (gelukkig) nog steeds mijn teksten. Ook wanneer deze worden aangepast. Toen ik twee artikelen, die overduidelijk gewijzigde versies van mijn artikelen waren, ontdekte, waren ze na een duidelijke waarschuwing gelukkig snel offline.

      Opbouw, strekking en diverse zinnen waren duidelijk nog hetzelfde en daarmee ongetwijfeld duidelijk genoeg aan te tonen als van mijn hand. Het moest eens niet zo zijn.

      • Peter Luit says:

        In principe heb je natuurlijk gelijk. Ook ik zou het niet leuk vinden om teksten te herkennen die van mijn hand zijn. Maar geloof me, het is echt geen probleem om de basis van de inhoud zodanig te herschrijven, dat jij ze niet terug vindt.

        • Alinea voor alinea hetzelfde, inclusief zelfs opsomming aan het einde? Dus zodanig dat overduidelijk is dat er enkel wat zinnen en woorden zijn aangepast? Ik ben geen jurist, maar het lijkt me toch dat er dan wel aan te tonen is dat je werk gekopieerd en gewijzigd is?

  4. Maar wie bepaalt dan of de foto’s creatief genoeg zijn? In dit geval een rechter, maar dit is toch niet mogelijk in de praktijk? Elke foto die op een andere foto zou lijken zou dan vrij gebruikt mogen worden?!

    • Dat is dus ook een probleem. Er zal altijd een grijs gebied blijven, maar het oude ‘persoonlijk stempel’, daar kon iedereen we mee werken. Er was, in de fotografie, meestal geen probleem met de vraag of er auteursrecht op rustte of niet. Juist omdat die drempel voor creativiteit heel erg laag was. Alleen goed uitgelichte, ‘vrijstaande’ pack shots en dat soort beeld zou er niet onder vallen.

      Zijn redenering met betrekking tot onderscheid krijg ik ook niet rond, als ik het in positieve zin zou willen toepassen. Het is gewoon een heel slechte uitspraak. Eigenlijk al niet goed vanwege dit nieuwe criterium, maar hoe dan ook niet goed genoeg uitgelegd.

      • Kan en mag een rechter wel een waardeoordeel over foto’s geven?
        Ik weet dat een belastingrechter enige tijd geleden teruggefloten is, omdat hij voor het urencriterium vond dat iemand wel heel veel tijd aan zijn website had besteed en dat je dat er niet aan af kon zien.

        Deze rechter mocht dus niet bepalen of het aantal uren terug te zien waren in de kwaliteit/kwantiteit, maar slechts bepalen of uren gespendeerd aan een website in aanmerking kwamen voor het urencriterium -punt-.

        Ik kan mij voorstellen dat dit ook voor deze rechter geldt; Wat staat er in het contract en wat zijn de leveringsvoorwaarden.
        Wie is hij om te bepalen of iets creatief is of niet? Hij is er in elk geval niet voor opgeleid neem ik aan.

  5. Ik snap de uitspraak heel goed. Een werk moet creatief zijn om auteursrecht te kunnen claimen. Dat is met een foto niet altijd het geval.

    Ik snap de voorbeelden van de auteur minder. Als de opdrachtgever een bepaalde stijl wil en aanwijzingen geeft om te zorgen dat foto’s op elkaar lijken dan lijkt het mij dat de opdrachtgever de creatief is. De fotograaf is de uitvoerer. Een film wordt ook toegeschreven aan de scenarist en de regisseur, niet aan de cameraman.

    • Niet elke foto zal voldoende creatief zijn om er auteursrecht op te kunnen krijgen. Dat is altijd al zo geweest. Denk aan de goed uitgelichte pack shots.

      Wanneer een opdrachtgever aangeeft dat alle foto’s binnen dezelfde stijl moeten vallen, is dat nog geen opdrachtgeversauteursrecht. Het is tenslotte nog steeds opdrachtnemer (in casu de fotograaf) die bepaald welke beelden er gemaakt worden en hoe en wanneer die afdrukt en ga zo maar door. Op een stijl rust geen auteursrecht. Dus al zou de opdrachtgever een auteursrecht hebben op de stijl, dan nog niet op de specifiek uitgevoerde werken.
      Een cameraman die aan een film meewerkt heeft weinig tot geen eigen creatieve inbreng. Dan zal het auteursrecht ook niet aan de cameraman toekomen. Maar wanneer de organisator van een evenement een of meer fotografen inhuurt om het evenement vast te leggen, heeft de evenement organisator nog geen auteursrecht. Dat er aanwijzingen zijn als ‘elke spreker moet op de foto gezet worden’ en ‘alle foto’s moeten in dezelfde stijl afgeleverd worden’ maakt dat nog niet anders.

  6. Eerlijk gezegd begrijp ik het hele verhaal niet.

    “LAKS had in 2009 opdracht gegeven aan Roadside om foto’s te maken. Die foto’s heeft LAKS vervolgens gekregen en op Flickr geplaatst. Nu stelt Roadside dat zij daar het auteursrecht op hebben en dat LAKS niet had mogen publiceren, dus dat ze schadevergoeding moeten betalen.”

    LAKS had Roadside opdracht gegeven tot het maken van de foto’s, en deze vervolgens verkregen. Ik mag aannemen dat Roadside dus door LAKS betaald is voor het maken van de foto’s. Waarom zou LAKS deze dan niet mogen publiceren? ik denk dat in plaats van achteraf naar de rechter te hollen ( met alle gevolgen van dien ) Roadside beter bij voorbaat duidelijker afspraken had kunnen maken over waar de foto’s wél en niet voor gebruikt mogen worden.

    • Ik ben volledig met je eens dat Roadside (en LAKS zelf ook hoor) gewoon betere afspraken hadden moeten maken. Dan was dit probleem er vast niet geweest of zou het veel kleiner zijn geweest.

      Omdat nu eerst is besproken of er überhaupt auteursrecht op de foto’s rust, is de rechter niet eens meer toegekomen aan die overeenkomst. Ergens ook wel jammer, want misschien stond daar wel gewoon in dat de foto’s werden gemaakt om te mogen publiceren.

    • Hier zat ik dus ook de hele tijd aan te denken. Ik ben halverwege gestopt.. erg lang stuk tekst.

      Maar ik vond het allereerst raar waarom er naar de rechter gegaan moest worden. Daarnaast denk ik dat er altijd een auteursrecht bestaat bij elke foto die je maakt.

  7. Volgens mij staat er nergens in het vonnis dat LAKS opdracht gegeven heeft voor de foto’s.

  8. Bijna dagelijks maak ik zakelijke portretten voor bedrijven. Dit zijn creatief of fotografisch gezien geen hoogstandjes. Wel blijkt het een kunst om iemand in 5 a 7 minuten te ontspannen en voor je te winnen, zodat er een toegankelijk en professioneel portret ontstaat. Een goed portret is blijkbaar een samenwerking tussen geportretteerde en de fotograaf.
    Vorige maand nam een zeer ervaren fotograaf een opdracht van mij over omdat ik verhindert was. Mijn zoon werd geboren. Kort verhaal kort. Klant zeer ontevreden en ik ook. 20 november ga ik het over doen.

    Creatief vind ik mijn zakelijke portretten niet. Auteursrecht verdienen ze wel, want dit kan blijkbaar niet iedereen.

  9. Jacco Huijssen says:

    De beoordeling of iets creatief is of niet is een glijbaan naar banaliteit.
    Lachwekkend geworden door een goedbedoelende rechter-amateurfotograaf.

  10. Dagelijks maak ik foto’s voor bedrijven, elke foto die ik maak moet onderscheidend zijn. Wanneer iemand een foto ziet, moet het duidelijk zijn dat hij door mij gemaakt is en door iemand anders. Daarom probeer ik in elke foto mijn creatieve handtekening achter te laten.

Speak Your Mind

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.