Maak deze afspraken bij portretfotografie

Portretten laten maken voor Instagram of op je website? Meewerken aan een TFP shoot? Wie mag er eigenlijk wat doen met de portretten. De strijd tussen het portretrecht en het auteursrecht is gelukkig makkelijk op te lossen door goede afspraken te maken.

Afspraken in een quitclaim

Het is verstandig om afspraken te maken over het gebruik van de foto’s. Sommige fotografen gebruiken al wel een quitclaim of modelvrijwaringsverklaring die modellen of geportretteerden moeten tekenen, zodat er geen problemen ontstaan met het portretrecht.
Er staat dus meestal al in hoe de fotograaf of een derde de portretfoto’s mag gebruiken en publiceren In datzelfde document kun je ook meteen regelen wat het model of geportretteerde met de foto’s mag doen.

Rechten van de geportretteerde

In deze blogpost heb ik het alleen over portretten die in opdracht van of ten behoeve van de geportretteerde zijn gemaakt. Ik heb het hier niet over straatfotografie, eventfotografie of portretten die alleen met toestemming van de geportretteerde zijn gemaakt.

Verveelvoudigen

De geportretteerde, die eenmaal de portretfoto in handen heeft, mag zijn eigen portretten verveelvoudigen of laten verveelvoudigen voor zichzelf. Zo’n exemplaar mag dan bijvoorbeeld ook aan ouders of grootouders gegeven worden. Of als iemand overleden is zou het portret op een bidprentje gedrukt mogen worden. Er is daarvoor geen toestemming van de fotograaf voor nodig, tenzij onderling afgesproken zou zijn dat ook deze verveelvoudiging niet zou mogen.

Publicatie in tijdschriften of nieuwsbladen

Met toestemming van de geportretteerde mag een fotoportret (niet een ander portret) gepubliceerd worden in nieuwsbladen en tijdschriften, zonder toestemming van de fotograaf, zolang de naam van de fotograaf maar wel vermeld wordt. Het is dus de geportretteerde die de toestemming mag verlenen om het portret te publiceren in een tijdschrift of nieuwsblad. Het is ook aan de geportretteerde om daar de naam van de fotograaf bij te vermelden. Alleen als de naam op of bij het portret is vermeld, moet het tijdschrift of nieuwsblad de naam van de maker vermelden. Ontbreekt de naam, dan kan dit niet aan het tijdschrift of nieuwsblad verweten worden. Belangrijk dus om hierover duidelijke afspraken te maken tussen fotograaf en geportretteerde.

Overigens valt onder tijdschrift en nieuwsblad ook televisie of websites, zolang het maar wel enigszins in de lijn van pers valt. Social media valt hier niet zonder meer over, maar veel blogs zouden hier wel onder kunnen vallen.

Openbaarmaking verbieden

Portretten die in opdracht zijn gemaakt, mogen door de maker niet zomaar gepubliceerd worden. De fotograaf is dus wel de auteursrechthebbende, maar mag toch niet zomaar een foto publiceren. Dat wil zeggen dat de foto dus ook niet opgenomen mag worden in een portfolio, niet gebruikt mag worden op social media en niet gepubliceerd mag worden op de website van de fotograaf.
Kortom: er moeten afspraken gemaakt worden.

Rechten van de Fotograaf

* en toen bleef het stil *
Ja, de fotograaf heeft het auteursrecht. Je zou bijna denken dat de fotograaf geen inspraak meer heeft in het gebruik van portretten die in opdracht zijn gemaakt. Dat valt gelukkig wel mee.

Openbaarmaking verbieden

De fotograaf kan de geportretteerde verbieden het portret te publiceren of anderszins openbaar te maken, behalve dus zo’n openbaarmaking in een tijdschrift of nieuwsblad. De geportretteerde mag dus niet zonder toestemming van de fotograaf de portretten op de eigen website of op social media publiceren of aan een modellenbureau geven (al dan niet ter publicatie) en dat soort zaken. Over het openbaar maken van de portretten moeten daarom goede afspraken gemaakt worden.
Zijn de foto’s juist bedoeld voor gebruik als profielfoto, voor op de website, als marketingmateriaal of anderszins waarbij andere mensen buitenshuis de foto gaan zien, zullen daarover afspraken gemaakt moeten worden tussen de fotograaf en de geportretteerde

Bewerking verbieden

Ook mag de geportretteerde niet zonder toestemming van de fotograaf de portretten bewerken, zoals filters op Instagram, het formaat aanpassen naar het gebruik van het specifieke social media kanaal. Ook alle andere soorten bewerkingen mogen door de fotograaf verboden worden.
Zijn de portretten nodig voor de website in een bepaald formaat, moet het portret rond gebruikt kunnen worden op social media, komt de branding er nog overheen omdat het voor marketingmaterialen gebruikt gaat worden, dan moet de fotograaf daar toestemming voor geven.

Afspraken tussen fotograaf en geportretteerde

Zoals je merkt hebben beide partijen rechten, waar de andere partij ‘last’ van kan hebben. Daarom is het belangrijk om afspraken te maken. Niet elke partij zal immers ook goed op de hoogte zijn van de rechten of plichten van de andere partij én je mag in een contract afwijken van het regelend recht uit de wet.

Je kunt een contract zo kort of lang maken als je wil. Hoe korter, hoe groter de kans dat je toch iets niet of niet nauwkeurig geregeld hebt. Maar tientallen pagina’s is ook zeker niet nodig. Sterker nog, als je te veel met voorbeelden werkt van wat wel of niet mag, kan het zijn dat je een situatie vergeet en dat alsnog niet geregeld is. Werk daarom bij voorkeur met kaders, waarbij duidelijk is wat in elk geval wel en wat in elk geval niet mag. Enigszins een grijs gebied overhouden is bijna onvermijdelijk.

Denk in elk geval aan de volgende onderwerpen:

  • Waar mag de geportretteerde de portretfoto openbaar maken?
  • Hoe mag de geportretteerde de portretfoto bewerken?
  • Aan welke derden mag de geportretteerde de portretfoto in licentie geven?
  • Welke afspraken worden er gemaakt over naamsvermelding?
  • Waar mag de fotograaf de portretfoto openbaar maken?
  • Mag de fotograaf aan derden sublicenties verlenen voor publicatie?

Vergeet daarbij ook niet zaken als wel of niet mogen inzenden voor wedstrijden.

Vermijd deze woorden:

Sommige woorden lijken voor jou misschien wel duidelijk, maar zijn dat voor de andere partij niet per definitie.
Zo is een foto nooit volledig ‘rechtenvrij’. Ook woorden als ‘commercieel’ worden op verschillende wijzen opgevat. De een vindt gebruik van een foto als LinkedIn profielfoto al commercieel, terwijl de ander alleen doorverkoop commercieel gebruik vindt.
Let ook op bij termen als ‘eigen social media kanalen’. Wanneer is dat dan eigen? Ze zijn altijd van het social media kanaal zelf. Wees liever helder over de accounts waar het gebruikt mag worden.

Spreek uit wat je bedoelt en vraag door naar de wensen van de ander. Dat is de beste manier om goede afspraken te maken. Zet ze bij voorkeur op papier, al is het maar een opsomming per e-mail. Een mondelinge afspraak is wel rechtsgeldig, maar kun je moeilijk bewijzen.

Heb je hulp nodig bij het opstellen van een overeenkomst, voor een speciaal doel of om te kunnen hergebruiken, neem vooral contact op voor een offerte.
Mail Charlotte’s Law

About Charlotte Meindersma

Charlotte Meindersma is 'de social media jurist van Nederland' en oprichter van Charlotte's Law & Fine Prints.
Ze drinkt graag oploskoffie, in de spreekwoordelijke zin van het woord. Bovendien is ze amateur-marketer en was ze in een vorig leven fotograaf.

Comments

  1. Bedankt door dit duidelijk artikel.
    Wat ik me al jaren af vraag is wat rechten en plichten zijn bij een TFP shoot waar niets van op papier of contract geplaatst is. Geen geld, geen contract, enkel foto’s die doorgegeven zijn en goede samenwerking. Welke rechten dan voor wie ?
    Bedankt.

    • Dan is de wet het uitgangspunt en moet er verder geprobeerd worden te bepalen wat de bedoeling is geweest. De kans is groot dat beide het dan alleen voor eigen portfolio mogen gebruiken en verder niet. Dus geen sublicenties verlenen.

  2. P. van Beest says:

    Voor het fotograferen van sport wedstrijden( b.v. voetbal) op amateur niveau.
    en het vast leggen van team ’s met team foto’s en portret op sites van sportclubs. wat veelal gebeurt in de hobby sfeer hoe moet je daar mee omgaan als fotograaf en als club?(geen commercieel belang.) wedstrijd foto’s leuk voor de sporters Soms publicatie in regiokrant leuk voor de betrokkenen club en sporter.

Speak Your Mind

*