Wat zijn de gevolgen van de nieuwe Auteursrechtrichtlijn?

Uploadfilter

Het zogenaamde uploadfilter was eerst artikel 13 in de richtlijn en is nu verplaatst naar artikel 17.

Deze regel is gemaakt voor aanbieders van onlinediensten, voor het delen van content, die door gebruikers van de onlinedienst zijn geupload. Andere partijen hebben dus niets te maken met deze regel. Het breekt bovendien niet in op de inhoud van het auteursrecht, maar verlegt vooral de aansprakelijkheid.

Online diensten

Onlinediensten zijn in het kader van deze richtlijn de diensten, die content openbaar maken of beschikbaar maken voor het publiek, door het publiek toegang te geven tot auteursrechtelijk beschermde werken en andere beschermde materialen, die door de gebruikers zijn geupload.

“aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content”: een aanbieder van een dienst van de informatiemaatschappij die als belangrijkste of een van de belangrijkste doelstellingen heeft een grote hoeveelheid door de gebruikers van de dienst geüploade auteursrechtelijk beschermde werken of ander beschermd materiaal op te slaan en toegankelijk te maken voor het publiek, waarbij hij deze werken en dit materiaal ordent en promoot met een winstoogmerk.

Ben je dus een blogger of content creator en upload je eigen content, dan geldt deze regel niet voor jou. Er zijn dan namelijk geen gebruikers van de dienst die de content uploaden. Dat doe je immers zelf.

Toestemming en licentie

De aanbieder van de online dienst, moet ervoor zorgen dat er toestemming is van de auteursrechthebbende, om de werken openbaar te maken of toegang te verlenen tot de werken die door de gebruikers wordt geupload.

Die toestemming moeten ze niet alleen voor zichzelf vragen, maar ook voor gebruikers van de diensten die daar geen commercieel doel voor hebben of er geen significante inkomsten mee genereren.

Hebben de online diensten geen toestemming gekregen, dan zijn ze direct aansprakelijk voor alle inbreuken, tenzij ze kunnen aantonen dat:

• ze alles hebben geprobeerd om toestemming te krijgen; en
• ze er alles aan hebben gedaan om werken waarvan rechthebbenden dat hebben gemeld, niet beschikbaar zijn via de dienst; en
• na melding van de rechthebbende, direct de toegang tot de auteursrechtelijk beschermde content blokkeren en het werk verwijderen én voorkomen dat toekomstige uploads van dit werk mogelijk zijn.

Of de dienstverlener aan bovenstaand lijstje heeft voldaan, wordt beoordeeld aan de hand van een aantal criteria:

• soort dienst, het publiek, de omvang van de dienst, het soort auteursrechtelijk beschermde content en materialen
• beschikbaarheid van passende en doeltreffende middelen en de kosten daarvan voor de dienstverleners

Dit betekent dat van grotere platformen met meer geld ook meer wordt verwacht dan van bijvoorbeeld een particulier forum.

Startups

Voor nieuwe dienstverleners, die minder dan 3 jaar bestaan en een jaaromzet hebben van minder dan 10 miljoen euro, geldt dat ze alleen geprobeerd hoeven te hebben om toestemming te krijgen en na melding vooral meteen de werken moeten verwijderen. Hebben ze meer dan 5 miljoen bezoekers per maand, gemiddeld, dan moeten ze ook verdere uploads voorkomen.

Niet inbreukmakende content

Alle content die door het te uploaden geen inbreuk maakt, bijvoorbeeld omdat je er zelf al een licentie voor hebt of omdat je gebruik kunt maken van een uitzondering of beperking op het auteursrecht, moet die content nog steeds geupload kunnen worden. Die content moet beschikbaar blijven.

De diensten moeten nog steeds de volgende content toestaan om te uploaden, ongeacht de afspraken die ze met makers hebben:

• citaat, kritiek, recensie (in NL valt dit allemaal onder een citaat)
• karikatuur, parodie of pastiche

De diensten moeten in hun voorwaarden bovendien vermelden dat deze content toegestaan is.

Klachten

De onlinediensten moeten een doeltreffend en snel klachten- en beroepsmechanisme invoeren.

Auteursrechthebbenden moeten op die manier snel en gemakkelijk kunnen laten weten dat er inbreuk is gemaakt op hun auteursrecht, zodat de online dienst de toegang tot die content kan blokkeren en het werk kan verwijderen. Er moet dus een goede notice & take down procedure zijn. Uiteraard moet de gebruiker daar wel bezwaar tegen kunnen maken, bijvoorbeeld wanneer er discussie bestaat of het een toegestane parodie is. De beoordeling hiervan dient steeds door mensen plaats te vinden.

Daarnaast moeten de lidstaten nog zorgen dat er ook een buitengerechtelijke geschillenbeslechting mogelijk is. Bijvoorbeeld via de Geschillencommissie.

Toegang tot de rechter moet natuurlijk wel nog steeds mogelijk blijven.

Praktische bezwaren

Hoe gaan de platformen, de online diensten, toestemming krijgen van de auteursrechthebbenden?

Natuurlijk kan dat deels opgelost worden via de collectief beheersorganisaties, zoals Pictoright en Buma/Stemra. Maar zij vertegenwoordigen niet alle makers. Dus dit lost het nog lang niet op. De online diensten en platformen moeten wel in contact kunnen komen met die andere makers. Wat als dat niet lukt? Ze kunnen ervoor kiezen de content dan toch maar toe te laten. Ze moeten immers een klachtenregeling hebben, waarbij de content snel ontoegankelijk gemaakt wordt. Probleem: de klachten moeten steeds door mensen beoordeeld worden. Die mankracht (en het geld daarvoor) moet er dus wel zijn. Bovendien is er geen verplichting om de content toe te laten. Het is wellicht goedkoper om de content er dan maar wel uit te filteren en dus niet op het platform toe te laten. Er zijn vast wat slimme mensen die daar handige software en website-plugins voor gaan bouwen en verkopen, waardoor het voor kleinere platforms goedkoper wordt om content tegen te houden dan de menselijke klachtenafhandeling te regelen.

Maar wat dan? Want als ze nu teveel gefilterd hebben, waardoor ook content met citaten, parodieën, incidentele verwerking en wat al niet meer geweigerd hebben? Ze moesten beloven in hun voorwaarden dat deze content wel mocht. Moet ook van de richtlijn toegelaten worden, maar wat zijn de gevolgen als het niet wordt toegelaten? Wat zijn daar de consequenties van? Is publicatie op een (gratis) platform opeens een recht geworden? Kun je dan schadevergoeding vorderen? Welke schade heb je dan eigenlijk geleden? Bij een platform waar je voor moet betalen kun je nog zeggen dat zij zich niet aan hun deel van de overeenkomst houden.

Gaat dit het internet veranderen?

Er zijn vele artikelen en berichten op social media, waarin gezegd wordt dat het internet stuk gaat door deze richtlijn.

Harmonisatie van dit soort zaken binnen de EU is fijn, zodat we geen last hebben van de landsgrenzen binnen de EU. Maar het internet is groter dan de EU. We werpen met deze regels wel drempels op, waardoor het zou kunnen zijn dat bepaalde content in de VS wel beschikbaar is, maar niet zichtbaar is in de EU.

Verder is er inmiddels zoveel genuanceerd aan de tekst, dat het lang allemaal zo erg niet is als we eind 2018 nog dachten. Best effords in combinatie met notice and take down zorgt ervoor dat er niet meer zoveel vooraf gefilterd hoeft te worden dan eerst het geval was. Het zorgt er ook voor dat er niet direct schadevergoeding betaald hoeft te worden door de platformen, als ze zich in elk geval hier aan houden. Het betekent ook dat het doel van de richtlijn, dat makers vooraf betaald gaan krijgen en dat gebruikers minder aansprakelijk zijn, niet gehaald wordt.

De volledige door het Parlement aangenomen tekst staat op de website van het Europees Parlement.

Foto: Mathieu Cugnot voor de EU