Wat zijn de gevolgen van de nieuwe Auteursrechtrichtlijn?

Het Europees Parlement nam op 26 maart 2019 de nieuwe Auteursrechtrichtlijn of Copyright Directive aan, waarin de beruchte ‘artikel 11’, ook wel link tax genoemd en ‘artikel 13’, ook wel upload filter genoemd, staan opgenomen. Wat zijn daar voor ons dagelijks internetgebruiik de gevolgen van?

Wat zijn de gevolgen van de nieuwe auteursrechtrichtlijn / copyright directive en artikel 11 link tax en artikel 13 uploadfilter?

Link Tax

De link tax, die eerst in artikel 11 stond en in de definitieve tekst verplaatst is naar artikel 15, geeft uitgevers van perspublicaties een soort kortdurend auteursrecht bij online gebruik van die nieuwsberichten.

Dat 2 jaar durende recht, geldt alleen wanneer de perspublicatie wordt gebruikt door een dienst van de informatiemaatschappij.

Particulieren en niet-commercieel gebruik door individuen, valt hier dus buiten. Maar let op! Het gewone auteursrecht van de makers (niet de uitgevers) blijft bestaan.

Welke links mogen wel?

Wat blijft wel toegestaan zonder toestemming en dus ook zonder dat daar een vergoeding voor nodig is: hyperlinks en het publiceren van losse woorden of zeer korte fragmenten ut de perspublicatie.

De gevolgen van deze regel zijn vooral dat de wijze waarop links worden getoond wat zouden kunnen veranderen.

  • Gewone links in artikelen en blogposts blijven toegestaan
  • Voor het tonen van afbeeldingen bij de link is nu ook toestemming van de uitgever nodig
  • Bij de link mag de titel van het artikel getoond worden
  • Of de eerste paar zinnen van een artikel ook getoond mogen worden is de vraag. Zolang dat binnen de grenzen van een citaat blijft, zou het als ‘zeer kort fragment’ gezien moeten worden, naar mijn mening.

Moet Google gaan betalen?

Spaanse toestanden, waar bij Google News opeens van de aardbodem verdween, hoeven we dus niet te verwachten. Google mag in elk geval de hyperlinks en titels blijven indexeren en vertonen.

In Duitsland werden er door de ‘link tax’ uiteindelijk helemaal geen vergoedingen aan de uitgevers uitgekeerd, maar gaven de uitgevers gratis licenties aan Google. Zonder toestemming, zou Google de links namelijk gewoon niet tonen. Met de regel in de Auteursrechtrichtlijn is voor het tonen van de hyperlinks dus ook geen toestemming meer nodig. Het draait nu vooral om de hoeveelheid tekst uit het nieuwsartikel dat getoond mag worden.

We weten nog niet eens hoeveel ‘zeer korte fragmenten’ zijn. Dat moeten we eerst uit zien te kristalliseren in de rechtspraak. Daarna kunnen we beoordelen of bijvoorbeeld Google en andere diensten van de informatiemaatschappij te veel fragmenten of te lange fragmenten tonen. Zo ja, dan is daar een licentie voor nodig. Wellicht dat Google dan eenvoudigweg minder gaat tonen of toch weer gratis licenties gaat afdwingen.

Linken naar een nieuwsartikel? Bedenk dus: de hyperlink mag altijd, de titel ook. Gebruik eventueel verderop in je eigen artikel of blogpost nog een los citaat, zodat je aan het citaatrecht voldoet. Gebruik niet meer dan nodig, dan is er waarschijnlijk weinig aan de hand.

Uploadfilter

Het zogenaamde uploadfilter was eerst artikel 13 in de richtlijn en is nu verplaatst naar artikel 17.

Deze regel is gemaakt voor aanbieders van onlinediensten, voor het delen van content, die door gebruikers van de onlinedienst zijn geupload. Andere partijen hebben dus niets te maken met deze regel. Het breekt bovendien niet in op de inhoud van het auteursrecht, maar verlegt vooral de aansprakelijkheid.



Online diensten

Onlinediensten zijn in het kader van deze richtlijn de diensten, die content openbaar maken of beschikbaar maken voor het publiek, door het publiek toegang te geven tot auteursrechtelijk beschermde werken en andere beschermde materialen, die door de gebruikers zijn geupload.

“aanbieder van een onlinedienst voor het delen van content”: een aanbieder van een dienst van de informatiemaatschappij die als belangrijkste of een van de belangrijkste doelstellingen heeft een grote hoeveelheid door de gebruikers van de dienst geüploade auteursrechtelijk beschermde werken of ander beschermd materiaal op te slaan en toegankelijk te maken voor het publiek, waarbij hij deze werken en dit materiaal ordent en promoot met een winstoogmerk.

Ben je dus een blogger of content creator en upload je eigen content, dan geldt deze regel niet voor jou. Er zijn dan namelijk geen gebruikers van de dienst die de content uploaden. Dat doe je immers zelf.

Toestemming en licentie

De aanbieder van de online dienst, moet ervoor zorgen dat er toestemming is van de auteursrechthebbende, om de werken openbaar te maken of toegang te verlenen tot de werken die door de gebruikers wordt geupload.

Die toestemming moeten ze niet alleen voor zichzelf vragen, maar ook voor gebruikers van de diensten die daar geen commercieel doel voor hebben of er geen significante inkomsten mee genereren.

Hebben de online diensten geen toestemming gekregen, dan zijn ze direct aansprakelijk voor alle inbreuken, tenzij ze kunnen aantonen dat:

  • ze alles hebben geprobeerd om toestemming te krijgen; en
  • ze er alles aan hebben gedaan om werken waarvan rechthebbenden dat hebben gemeld, niet beschikbaar zijn via de dienst; en
  • na melding van de rechthebbende, direct de toegang tot de auteursrechtelijk beschermde content blokkeren en het werk verwijderen én voorkomen dat toekomstige uploads van dit werk mogelijk zijn.

Of de dienstverlener aan bovenstaand lijstje heeft voldaan, wordt beoordeeld aan de hand van een aantal criteria:

  • soort dienst, het publiek, de omvang van de dienst, het soort auteursrechtelijk beschermde content en materialen
  • beschikbaarheid van passende en doeltreffende middelen en de kosten daarvan voor de dienstverleners

Dit betekent dat van grotere platformen met meer geld ook meer wordt verwacht dan van bijvoorbeeld een particulier forum.

Startups

Voor nieuwe dienstverleners, die minder dan 3 jaar bestaan en een jaaromzet hebben van minder dan 10 miljoen euro, geldt dat ze alleen geprobeerd hoeven te hebben om toestemming te krijgen en na melding vooral meteen de werken moeten verwijderen. Hebben ze meer dan 5 miljoen bezoekers per maand, gemiddeld, dan moeten ze ook verdere uploads voorkomen.

Niet inbreukmakende content

Alle content die door het te uploaden geen inbreuk maakt, bijvoorbeeld omdat je er zelf al een licentie voor hebt of omdat je gebruik kunt maken van een uitzondering of beperking op het auteursrecht, moet die content nog steeds geupload kunnen worden. Die content moet beschikbaar blijven.

De diensten moeten nog steeds de volgende content toestaan om te uploaden, ongeacht de afspraken die ze met makers hebben:

  • citaat, kritiek, recensie (in NL valt dit allemaal onder een citaat)
  • karikatuur, parodie of pastiche

De diensten moeten in hun voorwaarden bovendien vermelden dat deze content toegestaan is.

Klachten

De onlinediensten moeten een doeltreffend en snel klachten- en beroepsmechanisme invoeren.

Auteursrechthebbenden moeten op die manier snel en gemakkelijk kunnen laten weten dat er inbreuk is gemaakt op hun auteursrecht, zodat de online dienst de toegang tot die content kan blokkeren en het werk kan verwijderen. Er moet dus een goede notice & take down procedure zijn. Uiteraard moet de gebruiker daar wel bezwaar tegen kunnen maken, bijvoorbeeld wanneer er discussie bestaat of het een toegestane parodie is. De beoordeling hiervan dient steeds door mensen plaats te vinden.

Daarnaast moeten de lidstaten nog zorgen dat er ook een buitengerechtelijke geschillenbeslechting mogelijk is. Bijvoorbeeld via de Geschillencommissie.

Toegang tot de rechter moet natuurlijk wel nog steeds mogelijk blijven.

Praktische bezwaren

Hoe gaan de platformen, de online diensten, toestemming krijgen van de auteursrechthebbenden?

Natuurlijk kan dat deels opgelost worden via de collectief beheersorganisaties, zoals Pictoright en Buma/Stemra. Maar zij vertegenwoordigen niet alle makers. Dus dit lost het nog lang niet op. De online diensten en platformen moeten wel in contact kunnen komen met die andere makers. Wat als dat niet lukt? Ze kunnen ervoor kiezen de content dan toch maar toe te laten. Ze moeten immers een klachtenregeling hebben, waarbij de content snel ontoegankelijk gemaakt wordt. Probleem: de klachten moeten steeds door mensen beoordeeld worden. Die mankracht (en het geld daarvoor) moet er dus wel zijn. Bovendien is er geen verplichting om de content toe te laten. Het is wellicht goedkoper om de content er dan maar wel uit te filteren en dus niet op het platform toe te laten. Er zijn vast wat slimme mensen die daar handige software en website-plugins voor gaan bouwen en verkopen, waardoor het voor kleinere platforms goedkoper wordt om content tegen te houden dan de menselijke klachtenafhandeling te regelen.

Maar wat dan? Want als ze nu teveel gefilterd hebben, waardoor ook content met citaten, parodieën, incidentele verwerking en wat al niet meer geweigerd hebben? Ze moesten beloven in hun voorwaarden dat deze content wel mocht. Moet ook van de richtlijn toegelaten worden, maar wat zijn de gevolgen als het niet wordt toegelaten? Wat zijn daar de consequenties van? Is publicatie op een (gratis) platform opeens een recht geworden? Kun je dan schadevergoeding vorderen? Welke schade heb je dan eigenlijk geleden? Bij een platform waar je voor moet betalen kun je nog zeggen dat zij zich niet aan hun deel van de overeenkomst houden.

Gaat dit het internet veranderen?

Er zijn vele artikelen en berichten op social media, waarin gezegd wordt dat het internet stuk gaat door deze richtlijn.

Harmonisatie van dit soort zaken binnen de EU is fijn, zodat we geen last hebben van de landsgrenzen binnen de EU. Maar het internet is groter dan de EU. We werpen met deze regels wel drempels op, waardoor het zou kunnen zijn dat bepaalde content in de VS wel beschikbaar is, maar niet zichtbaar is in de EU.

Verder is er inmiddels zoveel genuanceerd aan de tekst, dat het lang allemaal zo erg niet is als we eind 2018 nog dachten. Best effords in combinatie met notice and take down zorgt ervoor dat er niet meer zoveel vooraf gefilterd hoeft te worden dan eerst het geval was. Het zorgt er ook voor dat er niet direct schadevergoeding betaald hoeft te worden door de platformen, als ze zich in elk geval hier aan houden. Het betekent ook dat het doel van de richtlijn, dat makers vooraf betaald gaan krijgen en dat gebruikers minder aansprakelijk zijn, niet gehaald wordt.

De volledige door het Parlement aangenomen tekst staat op de website van het Europees Parlement.

Bied jij een online dienst aan? Je algemene voorwaarden zullen dus aangepast moeten worden. Bovendien wil je waarschijnlijk aansprakelijkheid toch naar de gebruikers verschuiven. Hulp nodig? Kom maar door. Zullen we dat varkentje eens even wassen en prachtige nieuwe algemene voorwaarden schrijven.

Foto: Mathieu Cugnot voor de EU

Leuke dingen voor je mailbox

About Charlotte Meindersma

Charlotte Meindersma is 'de social media jurist van Nederland' en oprichter van Charlotte's Law & Fine Prints.
Ze drinkt graag oploskoffie, in de spreekwoordelijke zin van het woord. Bovendien is ze amateur-marketer en was ze in een vorig leven fotograaf.

Comments

  1. Michiel says:

    “Voor het tonen van afbeeldingen bij de link is nu ook toestemming van de uitgever nodig”
    De afbeelding mag toch nog wel gewoon embed worden?

    https://www.charlotteslaw.nl/is-embedden-en-hoe-kun-embedden/

    • Deze nieuwe regel zou dat natuurlijk wel kunnen wijzigen. Omdat er dus in staat dat je wel de link mag tonen, maar verder maar enkel woorden of kort fragment. Maar dat zal afhangen van de interpretatie van deze regel.

      • Michiel says:

        In dat geval moeten we ons platform ombouwen.
        Is er al iets meer duidelijk over?

        Wat als de link nu direct achter de afbeelding zit en er verder geen andere hyperlink / titel aanwezig is?

        • De richtlijn is nog niet definitief. Op 9 april 2019 stemt de Europese Raad er weer over en dan weten we weer een klein beetje meer. In elk geval weten we dan of dit de definitieve tekst wordt. Daarna heeft Nederland in elk geval nog minimaal een jaar om het in Nederlandse wetgeving om te zetten. Het zal dus geen plotselinge verandering worden. Als het echt alleen een link is, dan is het geen probleem. Maar een afbeelding overnemen zouden ze al te veel kunnen vinden, tenzij je er natuurlijk weer zelf wat omheen schrijft, zodat het een citaat is. Dan moet je in elk geval ook de bron vermelden en de afbeelding niet groter tonen dan nodig.

  2. Marco Raaphorst says:

    Ik snap niet wat Link Tax nu nieuw biedt. Nieuwsartikelen niet mogen overnemen gold toch altijd al? Evenals het citaatrecht?

    • Weinig nieuws, inderdaad. Eerdere teksten waren vooral ook veel strenger en dan zou er al voor de link zelf toestemming moeten zijn. Dat is telkens weer afgezwakt, waardoor er nu niet zoveel meer aan de hand is.
      Wat wel ander is, is dat de uitgevers een eigen recht hebben gekregen, naast het recht van de makers. Eerst hadden vooral de makers een recht die dat contractueel met de uitgevers moesten regelen. Ook als de uitgever nu alleen maar een licentie heeft, hebben ze toch een soort eigen auteursrecht voor de duur van twee jaar, waarbij ze overigens ook de inkomsten op basis van dit recht deels door moeten geven aan de makers.

      • Karel says:

        Maar wat betekent dat voor sites zoals Voetbalzone? Zij herschrijven aan de hand van citaten van andere media nieuwe artikelen. Dit zelfde geldt overigens voor websites over de F1 of andere sporten. Voor mij is het erg onduidelijk of deze zo mogen blijven bestaan zoals ze nu doen. Quotes gebruiken maar zelf er een eigen artikel omheen schrijven (citaatrecht?) met bronvermelding natuurlijk. Als dit niet meer is toegestaan krijgen de grote mediabedrijven wel een ontzettend groot monopoly positie, maar volgens mij blijft dit ook met de nieuwe wet gewoon toegestaan toch?

        • Voetbalzone heeft kennelijk een redactie. Het zijn niet de gebruikers die de content uploaden.

          Voor alle auteursrechtelijke werken die je zelf schrijft, maakt, upload, is zo’n website altijd al zelf verantwoordelijk geweest. Citeren mag, als dat volgens de regels gebeurt en citeren mag ook met deze richtlijn nog steeds.

          De regel is er niet voor mediabedrijven, maar voor bedrijven die afhankelijk zijn van de content die door gebruikers wordt geupload.
          Ver verandert er aan de inhoud van het auteursrecht niets.

          • Dat begrijp ik Charlotte, maar voor sites als Voetbalzone is artikel 11, de linktax toch wel een puntje lijkt me. Artikel 13 zal voor dergelijke sites niet zo boeiend zijn, maar artikel 11 kan er toch voor zorgen dat sites die bestaan van het herschrijven van artikelen (dus citeren van teksten uit een artikel) dadelijk niet meer kunnen bestaan? Of zie ik het nu te negatief in? Voetbalzone heeft dadelijk toch toestemming nodig als het citaten wil gebruiken uit een interview wat het Algemeen Dagblad had met een speler van Ajax? Of blijft dit gewoon toegestaan?

  3. E.J.M. Goosen says:

    Hoi Charlotte,
    Vraagje: hebben al die nieuwe regels nog invloed op de gratis plaatjes van bv Pixabay? Of kunnen we die nu ook niet meer gebruiken zonder in de problemen te komen?

    Meestal pas ik de plaatjes die ik download van Pixabay behoorlijk aan voor ik ze weer upload voor posts op social media, maar ik zou toch graag willen weten wat hier wel en niet mee mag.

    • De regels gaan alleen over uploaden van werken naar platformen, zoals YouTube, Facebook, Instagram, Pinterest, Dumpert een forum etc.
      Haat niet om downloaden. Het gaat niet om eigen websites waar je alleen zelf naartoe upload en niemand anders dat doet.
      Als de platformen afspraken maken met Pixabay, wat wel voor de hand ligt, is er dus geen probleem. Daar is de licentie van Pixabay op dit moment ruim genoeg voor. Particulieren hoeven zich sowieso geen zorgen te maken. Als je geen inbreuk maakt, en dat doe je niet door een afbeelding van Pixabay te gebruiken, mag je ook blijven uploaden.

Speak Your Mind

*