Summer School: Auteursrecht voor Scholen

Summer School is de jaarlijkse traditie waarin in de maanden juli en augustus een keer per week een vraag van een lezer uitgebreid beantwoord wordt in een blogpost.

Summer School. Deze keer een blog over auteursrecht voor scholen. Leerlingen en studenten zouden, als het mij vraagt, via hun opleiding de belangrijkste basiskennis mee moeten krijgen. Kinderen maken tenslotte al werkstukken, presentaties en blogs, terwijl ze nog op de basisschool of middelbare school zitten. Het gebrek aan deze basiskennis heeft een jongen van 15 al eens zo’n €4000,- gekost. (Ja, drie nullen).

Scholen moeten leerlingen les geven over auteursrecht

Auteursrecht en Onderwijs

Auteursrecht in het onderwijs is erg belangrijk. Natuurlijk moeten scholen zich houden aan het auteursrecht, maar nog meer hebben ze een voorbeeldfunctie voor hun leerlingen. Daarnaast vind ik dat een school bij uitstek de plek is waar kinderen over auteursrecht kunnen leren. Ouders hebben al helemaal geen idee van het auteursrecht. De school zal de leerlingen moeten voorbereiden op de toekomst.

Kinderen delen nu al veel via social media, zoals Tumblr of Facebook. Daarnaast houden steeds meer kinderen een blog bij. De kans dat ook zij aangesproken worden door een fotograaf en honderden euro’s aan schadevergoeding moeten betalen, is helemaal niet zo klein. Sterker nog: die kans wordt steeds groter. Alles wat online staat, kan steeds makkelijker gevonden worden en steeds meer fotografen eisen hun rechten op. Daarnaast verwachten bijna alle werkgevers dat hun werknemers enige kennis van het auteursrecht hebben. Ook wanneer ze een studie hebben gevolgd die niet creatief was.

De onderwijsexceptie voor goedkoop lesmateriaal

In Nederland kent de auteurswet een onderwijsexceptie. Op Curaçao hebben ze deze helaas uit de auteursrechtverordening weggelaten.
De onderwijsexceptie (art. 16 Aw) geeft niet-commerciële scholen (grofweg: alle niet-particuliere scholen), de mogelijkheid om tegen een kleine vergoeding, korte delen uit werken over te nemen of te gebruiken voor het onderwijs. Op deze manier kan er eens een krantenartikel gekopieerd en uitgedeeld worden of kunnen er readers en syllabi gemaakt worden met artikelen of met hoofdstukken uit boeken. Er mogen geen hele boeken worden overgenomen worden, maar korte werken, zoals een artikel uit een vaktijdschrift, is geen probleem. Daar staat tegenover dat er altijd aan naam- en bronvermelding gedaan moet worden en er een redelijke vergoeding betaald moet worden aan stichting PRO.

Wat leerlingen moeten weten over Auteursrecht

Het is onmogelijk om leerlingen al alles te leren over het auteursrecht. Maar een beetje basiskennis kan geen kwaad. We leren ze tenslotte al dat ze geen ‘plagiaat‘ mogen plegen door hele stukken tekst over te nemen in werkstukken boekbesprekingen. Er wordt zelfs gebruik gemaakt van software om dat te controleren. Maar we leren ze niet genoeg over wat er dan wel mag. Laat staan dat we ze leren verantwoord om te springen met beeldmateriaal. Het is aan docenten om te bepalen wat leerlingen van een bepaalde leeftijd aan kunnen en kunnen begrijpen en welke consequenties er zijn wanneer ze het niet goed hebben gedaan. Wellicht dat het bijvoorbeeld (nog) geen invloed op een cijfer hoeft te hebben, maar dat bij het ontbreken van een bron- en naamsvermelding, wel even met de leerling besproken kan worden waar het (beeld)materiaal vandaan komt, om op deze manier voor wat bewustwording te zorgen.

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van letterkunde, wetenschap of kunst, om dat werk openbaar te maken en te verveelvoudigen

Citaatrecht

Leer kinderen daarom dat ze in de basis nooit zomaar tekst, afbeeldingen, muziek of ander werk mogen overnemen, zonder dat ze daar toestemming voor hebben.
Vervolgens kun je ze de basisbeginselen van het citaatrecht leren. Dat zullen ze vast niet altijd goed uitvoeren en grenzen aangeven zal voor docenten ook lastig zijn. Het is nu eenmaal een groot grijs gebied. Als de kinderen er maar bewust van worden dat ze soms werk van een ander wel mogen gebruiken, als ze zich maar aan een paar regels houden. Belangrijk is bijvoorbeeld dat ze niet meer overnemen dan ze nodig hebben. Informatie kun je meestal prima in eigen woorden opschrijven, maar wanneer het gaat om een specifieke bewering of uitspraak van iemand anders, mag het overgenomen worden. Als dat deel maar niet te lang is en het wel gebruikt wordt in een eigen, groter, werk, zoals een werkstuk, boekbespreking of presentatie. Het moet duidelijk zijn welk deel is overnomen. Daarbij moet vervolgens de naam- en bron vermeld worden. Dat mag ook in een voetnoot of eindnoot.
Ook beeldmateriaal en muziek mogen niet zomaar gebruikt worden! Vooral niet wanneer het enkel ter versiering of aankleding is. Een plaatje op de voorkant is heel vaak ter versiering. Dat kan dus niet als citaat worden gebruikt. Er zal toestemming verkregen moeten worden of er moet beeldmateriaal gebruikt worden waar geen auteursrecht meer op rust of waarvoor vooraf toestemming is gegeven, bijvoorbeeld via een Creative Commons licentie. Zo mag muziek in een presentatie ook niet enkel ter versiering zijn, maar als het nodig is om een verhaal te ondersteunen, mag het wel.
Ik zeg wel steeds nodig of noodzakelijk, omdat dit het makkelijkst is om uit te leggen. Zo streng is het citaatrecht niet per sé, maar het is een redelijk duidelijke en gemakkelijk toe te passen grens.

Embedden

Embedden is een techniek waarbij content al ergens openbaar online op een website staat en je deze informatie op een andere website kunt oproepen, zonder de content te hoeven kopiëren. Op die manier kun je bijvoorbeeld YouTube filmpjes verwerken in een website of plaatjes laten zien, waar je eigenlijk toestemming voor nodig hebt.
Stel dat je een intraweb maakt voor studenten of ze zelf een website laat bouwen, dan is dit een makkelijke en goedkope (want: gratis) manier om content aan de kinderen aan te bieden. Kan er niet embed worden? Maak een hyperlink naar de website aan of vermeld de URL waar de gewenste content gevonden kan worden. Zo hoeft er niet gekopieerd te worden, maar kunnen de leerlingen wel de content bekijken en gebruiken. Vergelijk het maar met een bibliotheek waar je aanwijst waar de juiste boeken te vinden zijn, zonder de hoofdstukken uit de boeken te kopiëren.
Digiborden zijn meestal dus ook geen probleem, zolang je niet iets op het digibord downloadt, maar zorgt dat iets embed kan worden of dat er gewoon even gesurfd wordt naar de juiste website.

Creative Commons

Handig is natuurlijk om de leerlingen wat bronnen te geven waar ze materiaal vandaan kunnen halen waar ze geen toestemming voor nodig hebben en waarbij ze ook geen rekening hoeven te houden met het citaatrecht. Alle werken waar het auteursrecht al op vervallen is, omdat de auteur al meer dan 70 jaar geleden is overleden, kunnen uiteraard gewoon gebruikt worden, maar dat biedt meestal niet genoeg keuze.
Gelukkig zijn er veel makers die hun werk gratis ter beschikking stellen. Veel mensen doen dat via het international Creative Commons systeem, waarmee de makers vooraf al toestemming geven voor gebruik. Soms mag je de werken aanpassen, soms niet. Naamsvermelding is wel altijd verplicht. Wil je meer leren over dit systeem? Lees dan mijn blogpost over Creative Commons en de bijbehorende licenties. Liever meteen naar de bronnen waar je gratis foto’s kunt vinden? Ik heb een lijst met meer dan 30 bronnen samengesteld, waar gebruik gemaakt wordt van het creative commons systeem.

Extra leesvoer voor je kind!

[slideshare id=51689497&doc=auteursrechtportretrechtvoorrkcsconferentie-150816140246-lva1-app6892]

Over Charlotte

Charlotte Meindersma is ‘de social media jurist van Nederland’ en oprichter van Charlotte’s Law & Fine Prints. Ze drinkt graag oploskoffie, in de spreekwoordelijke zin van het woord. Bovendien is ze amateur-marketer en was ze in een vorig leven fotograaf.

Meer leren over auteursrecht

Oké, gaan we fixen!
Maareh... hoe heet je eigenlijk?

Je hebt hiervoor een account nodig. Als je die nog niet hebt, wordt die meteen aangemaakt.

Boek hier jouw Oploskoffie

1
Dubbel of enkel
2
Datum en tijd
3
Laatste vragen

Wil je een enkele of een dubbele?

Waar wil je het over hebben?

Wie ben je?

0.00
Kies eerst je oploskoffie en vertel over je onderwerp en wie je bent. Daarna kun je een tijdstip uitkiezen.

Kies je gewenste datum en tijd

Zie ik je wel of zie ik je niet?

Kies eerst je tijdstip en of we elkaar zien.

Haal alles uit je oploskoffie

Met deze add-ons haal je nog meer uit je Oploskoffie.

Vooraf stukken bestuderen

Heb je e-mails, brieven of documenten waarvan je wil dat Charlotte die vooraf gelezen en bekeken heeft, zodat je die tijdens de Oploskoffie kunt bespreken? Bestel dan hieronder “Vooraf stukken bestuderen” erbij! (Een enkel mailtje kun je natuurlijk ook tijdens de oploskoffie voorleggen)

Opname

Niet druk meeschrijven, maar vol het gesprek in. Dat kan met een opname. Je ontvangt binnen 24 uur na het gesprek een downloadlink die één week geldig is.

Vooraf stukken bestuderen

Vliegende start dankzij tevoren bestudeerde documenten of website

236

Opname

Binnen 24 uur in je mail; makkelijk terugluisteren of tekstsuggesties (laten) uitwerken

49

Laatste vraag: Wat is je KVK nummer? (optioneel)
Je investering: 
0.00
 (excl. BTW)