Auteursrecht op de horizon?
De horizon is van iedereen, toch? Ondanks dat claimt de weduwe van Ger van Elk dat de horizon van Van Elk is. Nou ja, niet de horizon zelf natuurlijk, maar wel het idee om werken zo op te hangen dat de horizon steeds door blijft lopen. Daan Roosegaarde zou met zijn installatie in het DWDD pop-up museum inbreuk maken op de installatie van Ger van Elk. Kan dat dan, auteursrecht hebben op de horizon?
links: installatie Daan Roosegaarde voor DWDD pop-up museum, foto door Olivier Middendorp | rechts: installatie Ger van Elk voor museum Boijmans in 1999, foto via Grimm Gallery
Een idee of concept is niet beschermd
Het auteursrecht beschermt geen ideeën of concepten, alleen de specifiek uitgewerkte versie daarvan. Het idee om schilderijen zo op te hangen dat de horizon steeds op dezelfde hoogte hangt, kun je dus niet beschermen. Sterker nog, het is niet eens een nieuw idee. Zelfs niet een die niet door meerdere personen los van elkaar bedacht had kunnen worden. In 2001 leverde ditzelfde idee Leo Fitzmaurice nog the Northern Art Prize op. Ook Hans-Peter Feldmann maakte in 2014 een zelfde soort installatie waar de horizon telkens op dezelfde hoogte hing. Of wat dacht je van Jan Dibbets die, weliswaar op geheel eigen wijze en met enkel eigen foto’s, ook veel horizonnen met elkaar verbond. Dat doet hij al sinds 1971, dus lang voor Ger van Elk met dat idee op de proppen kwam.
Het idee is niet beschermd. De exacte uitvoering wel.
LawStories in je mailbox?
De ene uitvoering is de andere niet
Daan Roosegaarde laat zijn installatie alleen zien met een lichtspot. Daardoor is de indruk van de installatie heel anders dan van de andere installaties. Ger van Elk gebruikte allemaal klassieke schilderijen in klassieke lijsten. Dat is weer anders dan de installaties van Daan Roosegaarde of Hans-Peter Feldmann. Jan Dibbets zette de horizon express schuin neer. Maar het blijft een verbonden horizon.
Die installaties exact namaken, dat mag niet. Een ander moet dus niet ook een horizon van land en een horizon van zee scheef fotograferen en deze in vierkanten aan elkaar plakken waarbij de horizon doorloopt. Dat is iets te kort door de bocht gezegd, want iemand kan zelfs dat toch anders uitvoeren, maar wanneer de uitvoering te veel lijkt op die van Jan Dibbets, is het een inbreuk. Horizonnen naast elkaar plakken en daar een bewegende lichtspot op zeggen, zou in sommige gevallen ook een inbreuk kunnen zijn op het werk van Daan Roosegaarde.
Het auteursrecht beschermt een werk
Het auteursrecht beschermt werken van letterkunde, wetenschap en kunst. Een werk is nooit een stijl of een idee. Het moet dus altijd iets zijn dat uitgewerkt is. Die uitgewerkte versie kan een werk zijn dat door het auteursrecht beschermd wordt. Daarvoor moet het werk wel voldoende creatief zijn. Zoals dat in de rechtspraak genoemd wordt: ‘eigen en oorspronkelijk karakter en het stempel van de maker’. Het werk mag daarom niet ontleend zijn aan een ander (ouder) werk en het mag niet zo eenvoudig of ‘banaal en triviaal’ zijn, dat er überhaupt geen auteursrecht op kan rusten.
Op heel eenvoudige of standaard zinnen rust daarom geen auteursrecht. Op bijvoorbeeld productfoto’s zonder enige creativiteit rust ook geen auteursrecht. Op het idee om foto’s en schilderijen allemaal gelijk op horizon te hangen rust ook geen auteursrecht. Maar de specifieke werken die je daar voor kiest, eventueel zelfs in welke lijstten je ze stopt en hoe je het verder presenteert, daar kan dus wel een auteursrecht op rusten. De verschillen tussen alle horizoninstallaties is, als je het idee even wegdenkt, daarom ook groot genoeg.
Lees meer bij NRC / Cultureel Persbureau (€) / NRC brief Daan Roosegaarde
