Mag ik alles zomaar fotograferen?

Een tijd geleden vroeg een fotografe me of ze wel alles mocht fotograferen wat ze op straat tegenkwam, zoals gebouwen, een mooie oude brievenbus of een tuin. Of je iets al dan niet mag fotograferen kan van meerdere omstandigheden afhankelijk zijn. In deze post zal ik vooral aandacht besteden aan de factor auteursrecht.

Auteursrecht

Zoals je wel zult weten heeft een fotograaf het auteursrecht op de foto’s die hij of zij maakt. Uitzonderingen daar gelaten.
Dat auteursrecht heb je, omdat je met die foto ‘een werk van letterkunde, wetenschap of kunst’ hebt vervaardigd, waar je eigen creativiteit in zit. Je bepaalde compositie, licht, brandpuntsafstand, scherptediepte, etc. Een ander zou van exact hetzelfde onderwerp een totaal andere foto hebben kunnen maken. Zo niet, is er sprake van dertien in een dozijn, dan bestaat de kans dat er op jouw foto ook geen auteursrecht rust.

Wanneer je een auteursrecht hebt, betekent dit dat jij mag bepalen wanneer jouw werk (jouw foto in dit geval dus) mag verveelvoudigen (kopiëren) of openbaar maken (publiceren). Doet iemand dit zonder jouw toestemming dan kun je daar meestal goed tegen in het verweer komen.

Voorbeelden auteursrechtelijke werken

De architect van een gebouw heeft ook een auteursrecht. Op dat gebouw. Hij heeft bedacht hoe het er uit moet zien, welke steensoort er gebruikt moest worden, waar de ramen zouden komen, hoe groot de deuren werden etc. Die architect mag dus ook bepalen of ‘zijn’ gebouw verveelvoudigd mag worden. Wanneer je een foto maakt van dat gebouw, is dat tevens een verveelvoudiging van dat gebouw. Dat mag dus eigenlijk niet zomaar. De wetgever heeft daar een stokje voor gestoken. Gaat het om een gebouw of kunstwerk in de openbare ruimte die bestemd is om daar te blijven (dus geen tijdelijke openlucht kunsttentoonstellingen) dan mag je het verveelvoudigen en openbaar maken zoals het zich daar bevindt. Je mag het dus wel fotograferen, maar er dan niets weghalen of bijplakken.

Ook op een tuin kan auteursrecht rusten. Over tuinen wordt soms heel goed nagedacht. Plannen gemaakt. Waar komt die boom en waar de struik om zo het beste gebruik te kunnen maken van het beschikbare licht? Kleurcomposities maken met de verschillende planten. Er zijn zelfs stijlen in te herkennen.
Bij een losse boom of bloem is hier geen sprake van. Dit zijn producten van de natuur, waar in principe geen menselijke creativiteit aan te pas is gekomen. Macro opnames zijn dus geen probleem. De tuin zelf licht echter meestal niet in een openbare ruimte waardoor de uitzondering in bovenstaande alinea niet geldt.

Let wel: openbare ruimte is niet hetzelfde als ‘vanaf de openbare weg’. Dat je iets kunt zien vanaf de stoep wil nog niet zeggen dat je het zomaar mag fotograferen. Het gaat erom of het werk zelf op de openbare weg staat.

Wat mag de fotograaf

Wil dit nu zeggen dat je je als fotograaf zorgen moet maken? Niet altijd.
Het auteursrecht vervalt 70 jaar na de dood van de maker. Dus bijvoorbeeld 70 jaar nadat de architect van het gebouw is overleden.
Oude gebouwen kun je dus zonder problemen fotograferen. Bij nieuwe gebouwen ligt het wat genuanceerder. Gebruik je het gebouw op de achtergrond, dan zal er niet zo snel een probleem zijn. Geef je het gebouw een prominente plek in de foto, dan zou het zomaar kunnen dat de architect recht van spreken heeft wanneer jij die foto maakt, tenzij het gebouw op een openbare plaats staat.
Stond het gebouw niet op een openbare plaats dan kan het zo zijn dat de architect om een vergoeding mag vragen.
Publiceer je de foto groot in een boek of maak je er ansichtkaarten van die je verkoopt, dan verdien je er nog geld mee ook. De architect mag dan om een hogere vergoeding vragen dan wanneer jij de foto tijdens je vakantie hebt gemaakt en enkel ter vermaak in een blog plaatst.
Vaste richtlijnen zijn hier helaas niet voor te geven, maar hoe belangrijker en unieker het gebouw en hoe commerciëler het gebruik van de foto, hoe hoger de vergoeding zal zijn.

Ik hoop dat deze post iets meer inzicht heeft gegeven. Mocht het toch nog onduidelijk zijn, schroom dan niet om verder te vragen!

Comments

  1. Hoi Charlotte,

    dank je wel voor deze post. De lijn die je schetst is duidelijk en in tegenstelling tot sommige andere informatie hierover lekker helder en zonder wolligheid of moeilijkdoenerij.

    Ik merk zelf wel dat het daarbij een beetje een puzzel blijft wat er wel en niet mag en welke risico’s daarbij te nemen zijn en welke liever niet…
    Zeker als ik kijk naar alle fotografische afbeeldingen die er om ons heen worden gebruikt voor diverse doeleinden vraag ik me nog wel eens af of daar nou in alle gevallen netjes toestemming voor gevraagd is ondanks bv commercieel gebruik. En of ik nou niet netter dan nodig ben als ik voorzichtiger ben dan wat soms allemaal lijkt te gebeuren.
    Jij geeft aan dat bloemen en planten veilig te gebruiken zijn, maar ook daar zet ik soms nog wel eens mijn vraagtekens bij, want wat nou als het een speciaal gekruiste plant is. Dit kom je bijvoorbeeld veel tegen bij lelies en rozen, maar ook bij andere bloemen en planten. Mag het dan nog steeds zonder toestemming?
    Ik heb wel eens de indruk dat wanneer je de lijn van het auteursrecht al te ver doordenkt dat er dan eigenlijk bijna niets meer te fotograferen is voor commercieel gebruik. Is het niet omdat er auteursrechten op zitten dan mogelijk wel omdat de eigenaar het kan verbieden (het schijnt dat in Londen er een verbod geldt op het fotograferen met commercieel oogmerk van de eekhoorns in Hyde Park uitgevaardigd door de parkeigenaar). En ook het Topkapi Paleis kan het vast niet waarderen als je foto’s van hun paleis zomaar gebruikt, terwijl de architect toch echt al ruim meer dan 70 jaar overleden is.

    Heb jij een idee hoe je de afweging tussen deze risico’s en het toch gebruiken van een foto het beste kan maken? Wat het is natuurlijk ook jammer als we met z’n alleen alleen nog maar foto’s maken van zandkorrels en de zee. Valt er iets te ondervangen in de algemene voorwaarden van de fotograaf of zijn er andere mogelijkheden?

    groeten, Margot

    • charlotte says:

      Hi Margot,

      Fijn dat het helder is. Dat hoop ik te bereiken.

      Het blijft ook een puzzel en een risico en vast niet iedereen die bepaalde beelden commercieel gebruikt zal dit met toestemming hebben gedaan.
      Dat iets niet mag wil helaas nog niet zeggen dat mensen het ook niet doen.

      Op basis van het auteursrecht moet er echt nog sprake zijn van enige creativiteit, een eigen toevoeging zo je wilt. Dan is er ook alleen maar sprake van die 70-jaar regel.
      Dat daarbuiten alsnog bepaalde gebouwen of eekhoorns niet gefotografeerd mogen worden komt dan door andere regelgeving. Als een eigenaar of parkbeheerder echt niet wilt dat je er fotografeert zetten ze vaak nog een bordje bij de ingang. Als het er niet staat kun je er van uitgaan dat je zo’n eekhoorn prima mag fotograferen.

      Maak je dus vooral niet te druk als iets op de openbare weg staat, zoals een mooie rotonde of overheidsgebouw. De Erasmusbrug mag je inmiddels dus gerust fotograferen, zolang je er maar niet te veel aan photoshopt. Particulier eigendom kan dus potentieel wel een probleem opleveren. Als je van te voren op pad gaat om bekende gebouwen te fotograferen zou je jezelf erover kunnen informeren. Vaak beschrijven toeristische gidsen al wat over de geschiedenis van een gebouw van wie het nu is.

      Over bloemen en planten zou ik me ook niet al te veel zorgen maken, ook niet als het een nieuw gekweekt ras is.

      Als stelregel is denk ik het volgende aardig: Kunst en architectuur op een openbare plaats mag je fotograferen en verder exploiteren. Voor andere plaatsten of werken geldt hoe bekender het werk, hoe kleiner de kans dat je het zonder toestemming mag gebruiken. Een mooie, maar verder niet zeer bijzondere brievenbus zou ik gewoon op de foto zetten.

      *Charlotte

      • Hoi Charlotte,

        dank je voor de extra toelichting en de mooie stelregel. Ik merk dat ik zelf inderdaad bij de ene foto een andere afweging maak dat bij de andere, op grond van openbare ruimte, bekendheid, herkenbaarheid et cetera. Het blijft een beetje puzzelen, maar gelukkig is er nog genoeg moois over om te fotograferen zonder dat het meteen mogelijke problemen oplevert!

        Oh, en wat ik in mijn eerste reactie vergat: dank je wel voor het beantwoorden van (een deel van) mijn vraag!

        groeten, Margot

  2. Dit artikel komt van pas, maar het verschil tussen een gebouw in de openbare ruimte en op/aan de openbare weg ontgaat mij. Is een openbare ruimte binnen of buiten? Een gebouw staat alleen buiten? Stel dat ik in mijn woonplaats alle oude kerken en markante gebouwen of een nieuw theater etc. wil fotograferen voor een fotoboek en dat wil uitgeven? Mag dat?

    • De weg kan openbaar zijn. De plaats waar het op staat niet. Buiten maakt iets nog niet openbaar. Er zou een terrein kunnen zijn van een particulier, waarbij een gebouw niet vanaf de openbare weg te zien is. Of kunstwerken die op privé terrein staan. Dat terrein is geen openbare ruimte. Grenst hooguit aan de openbare weg.
      Maar dat verschil is veel meer van belang voor kunstwerken en dergelijke.

      Hoe oud zijn de kerken? Traditionele kerken zijn meestal vrij oud. Kans groot dat ofwel de architect daarvan overleden is, ofwel het auteursrecht over was gedragen aan de kerk zelf. Dat auteursrecht zou dus best wel eens vervallen kunnen zijn.

      • Bedankt voor je reactie!
        Wat ik op het oog heb zijn gebouwen waar mensen dagelijks langs fietsen en vanaf de fiets dus bij wijze van spreke te fotograferen zijn. De meeste gebouwen en kerken zijn zo te fotograferen. Maar stel dat ik een pad van 5 meter in wil lopen naar de kerkdeur, een pad waar je alleen komt als je normaal gesproken de kerk in wilt (zonder een hek te passeren), is dat nog steeds openbare weg.
        Ik heb een andere foto op het oog, recht naar boven langs een kerkmuur omhoog waarvoor ik dicht bij de muur wil staan. Om daar te komen moet ik vanaf de stoep over een laag hekje stappen van pakweg 20 cm hoogte en een paar meter door het gras naar de muur lopen. Dat wordt al problematischer misschien.
        Een mooi kerkje op een begraafplaats dat je door een hek eerst op moet lopen om het goed te fotograferen vanwege de bomen, valt af, denk ik. Dat wordt in ieder geval vragen voordat de foto in een boek belandt.
        Een foto met 15 historische huizen op een rijtje, vanaf de straat zichtbaar en te fotograferen moet kunnen, begrijp ik.
        En een markant, particulier gebouw, op eigen terrein, dat wel vanaf de openbare weg te fotograferen valt? Mag dat, of kan de eigenaar roepen dat hij zijn huis uberhaupt niet in een boek afgedrukt wil hebben? Lastig!

  3. Hallo Charlotte,

    Na het hele internet te hebben afgezocht heb ik nog geen duidelijkheid op mijn vraag, toen bedacht ik om hier mijn vraag te posten. Het zit zo; ik ben een fotografe en een bouwbedrijf dat woningen bouwt heeft mij gevraagd hun gebouwde woningen te fotograferen voor oa op hun website, te presenteren op beurzen etc. Zij hebben mij verteld dat ik “vanaf de straat alles mag fotograferen”. Ook de huizen dus. En aangezien ik nog nooit zo’n opdracht heb gehad heb ik daar geen idee over. Ik heb veel info gevonden op internet over kunst bouwwerken maar naar mijn idee valt dit er niet onder want dit zijn echte woningen waar in de meeste gevallen ook al mensen in wonen tenzij het nog niet is opgeleverd.
    Dat bedrijf bouwt het helemaal zelf dus er is geen andere architect bij verbonden bijv. Mijn vraag is dus klopt dat dat ik al die woningen gewoon voor ze mag fotograferen zolang het maar vanaf de straat is? (indien nodig werk ik altijd kentekens weg, naambordjes etc. zodat er geen herkenning van privé dingen zou kunnen zijn)

    Ik hoop dat u me hiermee kan helpen.

    Groeten, Odile

    • Hallo Odile,

      Wat betreft het auteursrecht gaat het om de architectuur van de gebouwen. De architect heeft het auteursrecht op het uiterlijk van de woningen. Als dit bouwbedrijf zelf eigenlijk ook de architect is, zou er wat dat betreft dus geen probleem moeten zijn. Je zou dan zelfs niet vanaf de openbare weg hoeven te fotograferen.
      Zolang je niet heimelijk fotografeert (mensen in hun woningen) of je op een andere manier personen fotografeert, zie ik hier ook zo snel geen privacy- of portretrecht probleem.

      Het lijkt me overigens wel verstandig om (schriftelijk!) met jouw opdrachtgever overeen te komen, dat mocht er iets fout gaan en iemand een inbreuk claimt, jouw opdrachtgever daar (financieel) voor aansprakelijk zal zijn.

  4. Wat bedoel je met in een openbare ruimte staand gebouw?
    Wat is in dit geval openbaar ?
    Ik merk dat het een zeer vaag gebied is een prominent gebouw in een stedelijke omgeving mag dus wel gefotografeerd worden maar niet commercieel worden gebruikt voor bijv een werk aan de muur?
    Mvg

    • Je mag bijvoorbeeld niet door de heg heen fotograferen om een huis te fotograferen. Dat huis staat namelijk niet in de openbare ruimte én is niet vanaf de openbare weg te zien.
      Gebouwen in een stedelijk gebied zijn dus meestal geen probleem, ook niet voor de verkoop, maar alleen als het gefotografeerd is ‘zoals het zich daar bevind’. Dus geen gedeeltes van een gebouw, maar het gebouw als geheel en ook geen Photoshop of vertekening van het gebouw door bijvoorbeeld een bepaalde combinatie van standpunt en gebruikte lens.

  5. Jaap Mulder says:

    Hallo Charlotte,

    Nou ben ik toch wel benieuwd of paleis Soestdijk (en gedeelte daarvan) gefotografeerd mag worden voor publicatie en/of verkoop. En de voorwerpen die rondom het paleis staan zoals beelden, meubilair enz. Het is weliswaar geen openbare weg maar ik heb er voor betaald om het te bezichtigen en foto’s te maken.

    Met vriendelijke groet,
    Jaap

    • Hallo Jaap, Dat je voor toegang betaald hebt doet in elk geval niet ter zake. Het is verder ook geen openbare plaats. Vergelijk het bijvoorbeeld met een museum waar veel mensen, gratis of tegen betaling, naar binnen mogen en waarbij je toch geen foto’s mag maken van de kunst in (de tuin van) het museum.

      Zeer oude gebouwen, waarvan de architect al meer dan 70 jaar geleden is overleden, worden niet meer beschermd door het auteursrecht. Als het gebouw zich niet aan de openbare weg bevindt heb je hooguit nog rekening te houden met huisregels.

      • Charlotte,

        Bedankt voor de snelle reactie, maar ik word nu al tureluurs van deze regels. Ik heb van het paleis foto’s gemaakt en bij een verkoopsite gepubliceerd. Denk je dat ik hiermee de auteurswet heb overtreden?

        Met vriendelijke groet,
        Jaap

  6. Rob IJsselstein says:

    Hallo Charlotte

    Op de fotoshoot Amsterdam vertelde een juriste mij dat er onlangs een rechterlijke uitspraak is gedaan over foto’s van de Erasmusbrug. Daaruit zou volgen dat er nooit een probleem kan zijn met foto’s van de brug. Ken je die zaak en werpt dat nog een ander licht op deze discussie?

  7. Hallo Charlotte,

    Helder verhaal en idd lastig om te bepalen wat nu wel en niet mag.
    Een foto van een mooie auto is ook zo’n ding, is ook een ontwerp en ook nog eens merkgebonden.
    Over het algemeen kun je voor alle veiligheid de regels van stockfotografie sites in acht nemen, zij accepteren merken, auto’s en gebouwen ook niet zomaar.

    Nog even over je uitleg mbt het fotograferen van bloemen en planten, waar je aangeeft dat dat van de natuur is en dus is toegestaan, hoe zit het dan met speciaal gekweekte bloemen? Ik kan me zo voorstellen dat iemand er jaren over heeft gedaan om een bepaalde tulp te ontwikkelen voor commerciële doeleinden en dat die ook niet zomaar verveelvoudigd mogen worden.

    Mvg
    Arnold

  8. Ooks Doggenaar says:

    Hallo Charlotte,

    Op een verkoop site heb ik verschillende foto’s staan van het station in Luik. Het totale gebouw staat er niet op. Wel heb ik bv een groot gedeelte van de hal beneden en boven en een paar foto’s van het lijnenspel. DIT MAG DUS NIET?

    vriendelijke groet Ooks

  9. Jaap Mulder says:

    Charlotte,

    Bedankt voor de snelle reactie, maar ik word nu al tureluurs van deze regels. Ik heb van paleis Soestdijk foto’s gemaakt en bij een verkoopsite gepubliceerd. Denk je dat ik hiermee de auteurswet heb overtreden?

    Met vriendelijke groet,
    Jaap

  10. Ronald Kleijn says:

    Ik ben erg verbaasd door dit stukje: “Dus geen gedeeltes van een gebouw, maar het gebouw als geheel en ook geen Photoshop of vertekening van het gebouw door bijvoorbeeld een bepaalde combinatie van standpunt en gebruikte lens.”

    Ik heb er nog nooit van gehoord dat 1) het deel van het gebouw, 2) het standpunt of 3) de gebruikte lens een criterium is om te bepalen of auteursrecht is geschonden. Waar haal je dit vandaan?

    Hoe kunnen mensen dit weten en hoe kan iemand weten welk standpunt en lens dan wel gebruikt mag worden?
    En daarbij, zou een architect dus uitspraak moeten doen over hoe je zijn ontwerp moet bekijken en door welke lens?

    • Het zijn ook geen criteria, maar voorbeelden ter illustratie.
      Het recht is meestal niet zwart/wit, dus zeker weten kun je iets meestal niet.

      Als je wetten beter wilt begrijpen zijn er, naast mij, nog wel een aantal juristen die redelijk goed en duidelijk in blogs weten uit te leggen hoe een bepaalde regel in algemene zin geldt.

Trackbacks

  1. […] en wat mag ik niet? Het blijft een vaag gebied. Op Charlotte’s Law staan er twee artikelen: mag ik alles zomaar fotograferen en Auteursrecht openbare plaatsen Het is aan te raden om dit te lezen als je wel eens foto’s […]

Speak Your Mind

*