Summer School: Auteursrecht en Wurgcontracten – kun je er onderuit?
Summer School is de jaarlijkse traditie waarin in de maanden juli en augustus een keer per week een vraag van een lezer uitgebreid beantwoord wordt in een blogpost.
Harry vroeg mij, samengevat, het volgende: ‘Ik moet tegenwoordig steeds vaker mijn auteursrecht afstaan zonder dat er sprake is van een extra vergoeding of een royalere beloning. Sterker de tarieven gaan nog steeds naar beneden. (…) Wie niet tekent voor de eenzijdige voorwaarden heeft geen werk. (…) Ik heb ook geen zeggenschap over hergebruik terwijl ik veel gevallen van mensen die meewerken aan een publicatie slechts toestemming heb voor dat artikel in één bepaald medium. Kun je onder dergelijke bedingen uit of kun je onder ‘dwang’ ingeleverde rechten toch als je eigendom blijven beschouwen?’
De lastige situatie van tekstschrijvers en andere content makers
Voorwaarden worden aangescherpt en tarieven gaan omlaag. Daar kunnen we niet omheen. Onderhandelen is lastig en vaak heeft het weinig zin: voor jou 10 anderen. Ook als daarmee wellicht wat van de kwaliteit ingeleverd moet worden of de stijl een tikje anders zal zijn. Hierdoor lijkt het alsof opdrachtgevers de volledige macht hebben, waar je niets tegen kunt doen.
LawStories in je mailbox?
Achteraf een overeenkomst aanpassen
Harry vraagt eigenlijk of hij eenzijdig de overeenkomst kan wijzigen. Als dat zou kunnen, zou hij voor opdrachten kunnen tekenen en op een later moment de voorwaarden kunnen wijzigen. Eenzijdig achteraf een overeenkomst wijzigen kan in principe niet. Er zijn afspraken gemaakt waar beide partijen zich aan moeten houden. Houdt een van hen zich niet aan de afspraak, is er sprake van wanprestatie. Er is sinds kort echter wel een kleine uitweg.
Auteurscontractenrecht
Het auteurscontractenrecht is een nieuw onderdeel van de Auteurswet. Heb beschermd de makers die voor hun inkomsten afhankelijk zijn van de exploitatie van hun werk door derden. Als je werkt voor een krant of tijdschrift en daar teksten of afbeeldingen voor levert, ben je afhankelijk van die partij of zij het publiceren en hoe vaak zij dat doen. Meestal krijg je een bedrag voor het werk dat je moet doen. Of je ook betaald krijgt voor bijvoorbeeld herpublicaties, is altijd maar de vraag. Steeds vaker staat er expliciet vermeld dat er geen extra vergoeding is voor herpublicatie. Om er toch voor te zorgen dat makers een redelijke vergoeding krijgen, is het auteurscontractenrecht ingevoerd.
Recht op een billijke vergoeding
Allereerst heb je recht op een billijke vergoeding. Afspreken dat je helemaal geen vergoeding krijgt bij hergebruik, is daarmee grotendeels uitgesloten. Tenzij je de eerste keer al heel erg veel betaald zou hebben gekregen misschien.
Als blijkt dat het werk zo vaak gebruikt wordt dat de oorspronkelijke vergoeding onredelijk laag is geworden, mag je vragen om een extra vergoeding. Als er extra verdiend wordt met jouw werk en die winst onredelijk hoog is geworden, mag je ook vragen om een extra vergoeding. Het helpt je helaas niet om onder eerdere afspraken uit te komen of die afspraken te wijzigen, maar het zorgt wel voor enige compensatie wanneer blijkt dat het gebruik van het werk zeer uiteenloopt van de betaalde vergoeding.
Blijft gebruik uit, kan licentie of overdracht teruggedraaid worden
Als maker wil je natuurlijk geld verdienen met je werk. Daar heb je soms een exploitant voor nodig. Maar als de exploitant vervolgens niets doet met jouw werk, waardoor jij er niet meer voldoende mee kunt verdienen, schiet die exploitant tekort. Het auteurscontractenrecht geeft je in dat geval een uitweg. Je moet de exploitant eerst vragen het werk alsnog voldoende te exploiteren. Doet de exploitant dat vervolgens alsnog niet, kun je ontbinden. De licentie kan beëindigd worden en als het auteursrecht was overgedragen kun je er voor zorgen dat het weer aan de maker terug overgedragen wordt.
Kun je onder de bedingen uit?
Om de vraag van Harry te beantwoorden: Echt onder die bedingen uit, kun je dus niet. Maar wanneer het verschil tussen het bedrag dat je hebt gekregen en het gebruik van het werk te groot is, heb je wel het recht een en ander te (laten) compenseren of terug te draaien. Het is voor makers in elk geval een betere positie dan er voorheen was. Oude contracten, die voor 1 juli 2015 zijn gesloten, waarin onredelijk bezwarende bedingen zijn opgenomen of die niet goed worden uitgevoerd, zul je moeten (laten) controleren. Deze bedingen kun je namelijk wel vernietigen en als de exploitatie uitblijft, kun je de exploitant dwingen alsnog te exploiteren.
