Auteursrecht op ‘Sinterklaas, wie kent hem niet’?

Update 18 oktober 2022. Ook inbreuk door bol.com?

Is ‘Sinterklaas, wie scant hem niet?’ een inbreuk?

Voor we weten of er sprake is van een inbreuk moeten we eerst iets anders bepalen:

1. Rust er auteursrecht op de tekst?
2. Is er een uitzondering van toepassing?

Voorspellen op basis van jurisprudentie

Natuurlijk kan ik geen garanties geven op wie er zou winnen. Uiteindelijk ben je altijd afhankelijk van de rechter. Maar we kunnen wel kijken naar eerdere uitspraken (jurisprudentie) en op basis daarvan een voorspelling proberen te doen. Dat is immers wat rechters ook zouden moeten doen. Behalve dan dat de voorspelling natuurlijk de uitspraak zelf wordt.

Zo, nu eerst

Weet je nog, de rechtszaak tussen Bavaria en Your Hosting? Your Hosting had een radiospotje dat eindigde met ‘Zo, nu eerst naar de cloud.’ Dat vond Bavaria, die de slogan ‘Zo, nu eerst een Bavaria’ heeft, niet zo tof.

Bij de rechtbank in eerste aanleg was het oordeel nog dat door de rust tussen ‘zo’ en ‘nu eerst’, zorgde voor een bepaalde kwinkslag, waardoor op deze drie woorden wel auteursrecht zou rusten. Het gerechtshof oordeelde later juist dat ‘zo, nu eerst’, zo normaal Nederlands was, dat het te banaal en triviaal is om voor bescherming door het auteursrecht in aanmerking te komen.

Auteursrecht op 11 woorden

Infopaq was een Deens bedrijf dat nieuwsberichten scande en digitaal doorzoekbaar maakte. Als je een zoekwoord intikte, dan werden de vijf woorden ervoor en de vijf woorden na die zoekterm getoond. In totaal toonde Infopaq na zo’n zoekopdracht dus 11 opeenvolgende worden.

Het Hof van Justitie EU, de hoogste Europese rechter die over auteursrecht kan beslissen, oordeelde dat elf woorden achter elkaar auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn, wanneer die elf woorden op zichzelf voldoende oorspronkelijk zijn. Zijn de elf woorden dus voldoende creatief, dan rust er auteursrecht op en is het overnemen van die woorden in de basis een inbreuk.

Belangrijk om te omhouden:

• op losse woorden rust (meestal) geen auteursrecht
• de keuze, de schikking en de combinatie van woorden kunnen er samen wel voor zorgen dat er sprake van een werk is
• als deze combinatie op een oorspronkelijke wijze uitdrukking geeft aan de creatieve geest van de maker

Alleen dan kunnen in elk geval 11 woorden achter elkaar al auteursrechtelijke bescherming krijgen. Het gaat dus niet zozeer om hoe lang de tekst is, maar wel of deze voldoende creatief en oorspronkelijk (nieuw) is.

Six word stories

Misschien ken je wel de six word stories? Verhalen die slechts uit zes woorden bestaan? Prachtig natuurlijk. Maar niet op elke six word story zal auteursrecht rusten. Het draait namelijk om de creativiteit van die zes gecombineerde woorden en de volgorde daarvan. Niet jouw fantasie die van die zes woorden iets groters maakt.

RUMAG

RUMAG is een bedrijf dat inmiddels bijna bekend staat op het gebruiken van teksten van anderen. Zowel letterlijk, vertaald als wel heel stevig door geïnspireerd.

Ook bij hen gaat het echter bijna altijd over juist normale zinnen, waar eigenlijk helemaal geen auteursrecht op rust, waardoor ze het gewoon mogen gebruiken.

Zij moeten echter wel uitkijken dat ze geen inbreuk maken op merkenrechten. Sommige mensen zijn namelijk zo slim om een bepaalde uitspraak ook als merk te registreren voor specifieke producten en diensten. Zou Rumag het voor dezelfde of vergelijkbare producten gebruiken, dan is dat een inbreuk op het merkrecht, maar dus niet per se ook op het auteursrecht.

Auteursrecht op titels en songteksten

Rust er auteursrecht op titels en songteksten? Dat ze bekend zijn, maakt nog niet dat daar ook auteursrecht op rust.

Auteursrecht zit in de creativiteit, niet in de bekendheid ervan. Bekendheid wordt niet beschermd.

Daarom kun je vaak gebruik maken van titels of van een zin uit een songtekst, omdat op die specifieke zin geen auteursrecht rust, maar we hem wel kennen vanwege de bekendheid van het nummer.

Auteursrecht op vijf woorden?

Als auteursrecht op drie woorden is afgewezen en op elf woorden wel mogelijk is gebleken, hoe zit het dan met de vijf woorden ‘Sinterklaas, wie kent hem niet’?

Het gaat niet om het aantal woorden. In theorie zou zelfs op één (nieuw) woord auteursrecht kunnen rusten. Belangrijk is vooral de creativiteit. Is het niet te normaal, te algemeen, te ‘banaal en triviaal’?

Hoe korter de tekst, hoe lastiger het zal zijn om het creatief te maken.

In elk geval is ‘wie kent hem niet’ een zeer normale, Nederlandse zin, zonder creativiteit. De toevoeging ‘Sinterklaas’, voegt daar naar mijn mening te weinig aan toe, waardoor er niet alsnog een auteursrechtelijk werk ontstaat.

Er rust dus geen auteursrecht op ‘Sinterklaas, wie kent hem niet?’, waardoor er ook geen sprake kan zijn van een inbreuk door ‘Sinterklaas, wie scant hem niet?’. Maar uiteindelijk is het natuurlijk altijd aan de rechter om daar een oordeel over te vellen.

Parodie

Als we ervan uitgaan dat er toch auteursrecht rust op ‘Sinterklaas, wie kent hem niet’, is dat nog niet het einde van het verhaal. Er staan uitzonderingen in de Auteurswet, waardoor je soms toch werken van een ander mag gebruiken, zonder dat je daar toestemming voor nodig hebt.

De parodie is er daar een van. Je mag dan een werk gebruiken van een ander, op een grappige manier. Je mag er geen concurrentiebedoelingen mee hebben en je mag er niet de reputatie van de oorspronkelijke maker mee aantasten.

Lees hierover uitgebreid in het artikel over parodieën en memes. (gratis)

Albert Heijn gebruikte het hier wel commercieel, maar er was in zijn geheel geen sprake van concurrentie. Bovendien geen afbreuk aan de reputatie van Het Goede Doel of Henk Wesbroek en door het aanpassen van de tekst is er juist een grappige twist ontstaan. Hetzelfde geldt uiteraard voor bol.com, die het alleen maar gebruikte in het speelgoedboek. De producten en diensten van Albert Heijn en bol.com zijn niet gelieerd aan het nummer van Henk Westbroek.

Zou dat anders geweest zijn als bol.com ‘Sinterklaas, wie scant hem niet?’ gelieerd had aan een CD van Henk Westbroek met het nummer erop? Het is alleen uitgebracht op een live CD uit 1988 en verder niet, dus het is alleen tweedehands soms nog te krijgen. Wel kon ik op bol.com een boek met bladmuziek vinden dat de titel ‘Sinterklaas, wie kent hem niet’ had. Maar stel dat bol.com dus naar deze tweedehands CD of het boek zou hebben verwezen, dan zou er opeens wel een soort concurrentiemotief geweest kunnen zijn en was het wellicht anders geweest.

Schikking

Albert Heijn en bol.com hadden hoogstwaarschijnlijk geen toestemming nodig, omdat het was ingezet als parodie en ze hadden Henk Westbroek dus ook nooit een schikking aan hoeven bieden.

Albert Heijn kwam er in 2021 vanaf met een donatie van €5000,- aan de voedselbank. Het gratis winkelen ging niet door, omdat dit alleen ’s ochtends vroeg kon en Henk Westbroek dat niet zag zitten.

In 2022 bood bol.com eerst €10.000,- aan, waar Henk Westbroek niet mee akkoord ging. Hij vond dat er een soort boete op moest staan en dat dus bol.com het bedrag niet moest bepalen. Het bod werd verhoogd naar €15.000,-, maar ook dat was niet voldoende. Volgens RTL Boulevard zou Henk Westbroek €200.000,- willen hebben en zou hij er een advocaat op hebben gezet.

Schadevergoeding

Bij een schikking gaat het eigenlijk al niet meer helemaal om de schuldvraag, maar is het een kwestie van onderhandelen. Een bedrijf schikt wellicht ook om daarmee reputatieschade te voorkomen of om een (dure) procedure bij de rechtbank te voorkomen.

De vergoeding waar iemand recht op heeft, is echter de vergoeding om de schade mee te compenseren.

Bijvoorbeeld gemiste inkomsten. In dit geval zal dat niet zitten in gemiste CD-verkopen, omdat die ene CD niet eens meer te krijgen is. Gemiste streams of uitzendingen zal het ook niet zijn, want de kans is juist groot dat het nummer nu vaker wordt gedraaid. (Wellicht is het daar Henk Westbroek mede om te doen. Langer dit issue onder de aandacht houden, zorgt voor meer streams.) Maar het kan wel zo zijn dat Henk Westbroek normaal een licentie zou hebben gegeven voor het gebruik van zijn nummer. Die gemiste inkomsten kan hij vorderen, als het een inbreuk zou zijn.

Een andere optie is winstafdracht. Dus het bedrag dat Albert Heijn en bol.com extra hebben verdiend, door het gebruik van deze zin. Maar dat is natuurlijk verdomd lastig aan te tonen. De scanapparaten van Albert Heijn zijn er sowieso en worden gewoon gebruikt. Mensen zullen door dit openingsbeeld waarschijnlijk niet meer producten scannen, of toch wel? Bol.com zal in het speelgoedboek sowieso al uitleg geven over het gebruik van de QR code. Wordt er meer verkocht door het gebruik van deze zin bij de uitleg? Henk Westbroek zal dat in elk geval aan moeten tonen en dat is verdomd lastig.