Portretrecht

Afgelopen week ontstond er op een fotografie-weblog een discussie over het portretrecht. De informatie die er was: de fotograaf fotografeerde in een danszaal, met toestemming van de eigenaresse van die zaal, een groep dansers. Een van de dansers maakte bezwaar tegen publicatie. Wat moest de fotograaf nu doen?
Vele links naar wikipedia en andere bronnen. Fotografen die spraken uit ervaring. Belgische fotografen die vertelden hoe zij het tijdens hun opleiding geleerd hadden. Een eenduidig antwoord kwam er niet. Het portretrecht is ook een grijs gebied, zonder harde grenzen. In dit blog wil ik kort en bondig de beginselen van het portretrecht belichten.

Auteurswet

Het Nederlandse portretrecht is gek genoeg onder gebracht in de Auteurswet. Er wordt daarom vaak onterecht gedacht dat het een beperking op het auteursrecht vormt. Dit is echter niet het geval. Het portretrecht is het recht van de geportretteerde om zich te verzetten tegen openbaarmaking van zijn portret. Wat een portret is, laat ik hier gemakshalve achterwege, ookal is niet altijd even duidelijk of er sprake is van een portret.
Het portretrecht wordt geregeld in artikelen 20 en 21 van de Auteurswet. Hierin worden twee situaties beschreven. Het geval waarin de geportretteerde opdracht heeft gegeven voor het maken van een portret en het geval waarin deze opdracht ontbreekt. Wanneer er sprake is van een opdracht zullen geportretteerde en openbaar maker samen af moeten stemmen waar en wanneer het portret openbaar gemaakt mag worden. Verstandig is dus dit zo helder mogelijk af te spreken, zodat hier later geen misverstanden over kunnen ontstaan.
Een groter probleem vormt het niet in opdracht vervaardigde portret.

Niet in opdracht gemaakt portret

Wanneer er een portret is gemaakt zonder opdracht van de geportretteerde, is de maatstaf of de geportretteerde een redelijk belang heeft bij het niet publiceren van het portret. Uiteindelijk komt dit neer op een belangenafweging tussen het belang van de geportretteerde en het belang van het openbaar maken van het portret.
Wordt de geportretteerde negatief afgebeeld of in een duidelijk ongewenste omgeving gefotografeerd, dan zal deze een groter belang hebben dan wanneer het portret vrij onschuldig is. Aan de andere zijde zal het belang van openbaar maken groter zijn wanneer het portret een nieuwsfeit betreft dan wanneer het slechts als decoratie ingezet wordt. Hier bestaan dus geen harde lijnen. Er zal telkens een afweging gemaakt moeten worden.
Dat maakt het soms ook lastig om vooraf een juiste afweging te maken. Er zijn dan ook meerdere manieren om hier mee om te gaan.

Toestemming

Op genoemde website werd vaak vermeld dat er toestemming nodig zou zijn alvorens er openbaar gemaakt zou mogen worden. Dit is onjuist.
Toestemming kan natuurlijk wel een eenvoudige oplossing zijn. Een fotograaf opperde om altijd een model vrijwaringsformulier (ook wel model release form of quit claim genoemd) mee te hebben en in te laten vullen. Dit kan ook na het maken van de opname gebeuren.
Wat bij toestemming echter zeer belangrijk is, en dus ook belangrijk is voor zo’n formulier, is dat duidelijk is waar precies de toestemming voor verleend wordt.
Een te algemeen geformuleerde toestemming zal uiteindelijk weinig effect hebben. Je portret terugvinden op een veel verkochte ansichtkaart is tenslotte van een andere orde dan een eenmalige publicatie in het lokale suffertje.
Daarom is van belang dat bij toepassing in elk geval duidelijk is waar openbaar gemaakt wordt en voor welke duur. Wil je dit bij voorkeur zo open mogelijk houden, omschrijf dan vooral meerdere van deze omstandigheden en zorg voor een lange duur. Liever een lange, uitgebreide omschrijving waar je wat mee kunt, dan een te algemene.

Praktisch

Nog even kort een paar praktische zaken op een rij:
– Je mag, portretrechtelijk gezien, overal foto’s van mensen maken
– Spreek in het geval van een opdracht goed af wat jij als maker of openbaar maker met het portret mag doen, dit voorkomt onduidelijkheid achteraf.
– Wanneer er geen opdracht is, kan de geportretteerde met een redelijk belang bezwaar maken tegen het openbaar maken van het portret. Probeer zelf zo goed mogelijk deze afweging te maken. Denk je dat het een grensgeval is? Bepaal dan of je de foto al bij voorbaat liever niet plaatst, wel plaatst en verwijderd nadat geportretteerde bezwaar heeft gemaakt of wel plaatst en het geval uitvecht bij een hogere instantie zoals de rechtbank.
– Toestemming kan ook een goede oplossing zijn bij een niet in opdracht gemaakt portret. Wees dan zo specifiek mogelijk over waar, wanneer en hoe lang het portret openbaar gemaakt mag worden.

Hoe ga je zelf om met portretten die je maakt?

Maak je eigen Quitclaim

Lees ook:
Model vrijwaringsverklaring formulier
Platter & Dikker en het Portretrecht
Auteursrecht, portretrecht en openbaarmaking door hyperlink

Comments

  1. Ramon slomp says:

    Heel duidelijk verhaal. Word naar mijn mening vaak te makkelijk over gedacht.
    Als je dan met je modelrelease aankomt krijg je reacties als van ‘is dat echt nodig?’
    Ja dus, blijkt wel weer uit bovenstaande.

    • charlotte says:

      Hi Ramon, goed te horen dat je het duidelijk vindt!
      Een model release is niet nodig, in de zin van noodzakelijk. Praktisch kan het wel zijn, omdat je dan zeker weet dat je toestemming hebt en je gedoe achteraf er voor een groot deel mee zult voorkomen.
      Dat werkt dus alleen zo als het model release specifiek genoeg is. Maak dan eventueel een formulier waar je zelf steeds op in kunt vullen waar je de foto’s voor wilt gebruiken etc.
      Succes!

  2. René van Dam says:

    In feite mag je dus als fotograaf overal (in openbare ruimtes en op straat) foto’s van iedereen maken en deze ook publiceren. Het is dan aan de geportretteerde om bezwaar te maken. In het voorbeeld van de fotograaf in de dansgelegenheid zou hij dus gewoon de foto mogen publiceren. Alleen als de danser een redelijk bezwaar heeft (welke door een rechter moet worden getoetst) kan hij de publicatie aanvechten. Maar vaak is het leed al geleden en wordt het een gevecht over schadevergoeding.

    Het zou de fotograaf sieren als hij gewoon de wens van de geportretteerde respecteert. Dus gewoon de foto niet publiceren, of hij nu wel of niet het recht heeft.

    • charlotte says:

      Ja, René, de foto maken mag altijd.
      Openbaar maken kan inderdaad niet echt van te voren tegengehouden worden. Dat zou teveel op censuur gaan lijken. Kijk bijvoorbeeld naar de zaak over Max Mosley. (Je hoeft maar op deze naam te zoeken en je krijgt absurd veel hits over die publicatie en de zaak die volgde)

      Als de situatie lastig te beoordelen is zou het ook niet realistisch zijn om deze verantwoordelijkheid bij de openbaar maker te leggen. Als evident is dat het portret niet openbaar gemaakt had mogen worden zal de schadevergoeding wel eens hoger uit kunnen vallen. Daarbij kun je dan in elk geval vervolgpublicaties tegenhouden. Mocht het portret wel openbaar gemaakt worden wil dit op zich nog niet zeggen dat het daarna weer opnieuw openbaar gemaakt mag worden, maar die kans is dan natuurlijk wel groter.

      Ik ben het dan ook zeker met je eens dat het de fotograaf of andere openbaarmaker zou sieren als ze na bezwaar de foto offline zouden halen. Ik denk overigens ook dat dit beter is voor je business.

  3. Op zich een duidelijk verhaal. Het is me nu alleen nog steeds niet duidelijk of de persoon die bezwaar maakte in dit geval in zijn/haar recht staat. M.a.w. moet de fotograaf in kwestie in dit geval voldoen aan het verzoek om de foto niet te publiceren c.q. te verwijderen? En dan ga ik er even vanuit dat het geen ‘compromitterende’ foto was…

    • charlotte says:

      Hi Peter.
      Dat hangt er vanaf (hence de afweging die er gemaakt moet worden).
      We hebben te weinig informatie over de foto en waar deze gepubliceerd werd.
      Was het een gewone dansstudio of was daar iets speciaals mee aan de hand? Waar werd de foto gepubliceerd, in een portfolio of in een nieuwsbericht en in welke context dan?

      Om een voorbeeld te geven: er is eens een foto gemaakt op een ‘Turks dansfeest’, ik geloof in de IT, waarbij het meisje dat geportretteerd werd geen hoofddoekje droeg en een t-shirt met korte mouwen aan had. Een foto die opzicht misschien niet aanstootgevend was. Maar het was een wat besloten feest. De uitspraak was uiteindelijk dat men had moeten weten dat deze foto wel aanstootgevend kon zijn voor haar familie het meisje daardoor in de problemen zou raken. Daarom was het tenslotte een semi-besloten feest.

      Kortom: we hebben te weinig informatie over de foto en de publicatie om er een oordeel over te kunnen vellen. Dat is denk ik ook niet wat interessant is, omdat je dan te veel een andere situatie met deze zou gaan vergelijken, terwijl je steeds opnieuw de situatie moet bekijken en de afweging moet maken.

      • OK, dan een algemenere vraag: als er geen compromitterende omstandigheden zijn, moet je dan gehoor geven aan een bezwaar van een geportretteerde of niet? Afgezien van het feit dat het netjes zou zijn, kan iemand dan dus toch eisen dat een foto geDEpubliceerd wordt (voor zover dat kan)?

        • charlotte says:

          Dat hangt af van de omstandigheden van het geval. Er bestaat geen stelregel, zoals ik dat ook in het blog uitleg. Je zult dus af moeten wegen.
          Kom anders dit voorjaar naar de workshop portretrecht 😉

  4. Helder stukje Charlotte!
    Zelf loop ik meestal wel met mijn model-release formulier op zak als ik aan het fotograferen ben. Had er alleen nog niet over gedacht dat ik misschien specifieker moest zijn in waarvoor ik de foto(‘s) zou willen gebruiken… Maar je hebt gelijk, verschillend gebruik kan verschillend gewaardeerd worden. Zal nog eens goed naar mijn formulier kijken 🙂

  5. charlotte says:

    Hi Margot. Je zou in je formulier wat ruimte open kunnen laten om ter plekke in te kunnen vullen waar je de portretten voor gaat gebruiken. Zo kun je toch altijd standaard formulieren bij je hebben.

  6. Ivo Goessens says:

    Hoi Charlotte, duidelijk verhaal. Weer wat dingen opgestoken. Dank daarvoor.

  7. Duidelijk verhaal, maar hoe zit het met aantallen mensen op de foto? Ik heb ooit begrepen dat voor een groep mensen geen portretrecht geld. De vraag is dan natuurlijk wanneer iets een groep is.

    • charlotte says:

      Hi Amiek. Ook dit misverstand kwam naar voren in genoemd blog. Het aantal personen doet niet ter zake. Als jij eens leuk naar een voetbalwedstrijd gaat en vervolgens een plek tussen de hooligans blijkt te hebben zou je daar tenslotte liever niet mee geassocieerd worden. Onder omstandigheden kan dit best een redelijk belang opleveren. Dit belang zul je dan wel nog af moeten wegen tegen het belang bij openbaar maken.

  8. Een goed verhaal Charlotte maar ik mis publicatie in een boek. Ik ben momenteel bezig met straatfotografie en daarmee leg ik vanallesennogwat uit het dagelijks leven vast a la Winogrand en Bresson. Als ik daarmee tot een boek kan komen zal ik het niet laten maar je kunt moeilijk iedereen die je even snel schiet een releaseformulier laten tekenen. Je zou zelfs moeten bijhouden waar iemand naar toe verhuist om later nog ergens toestemming voor te krijgen.

    • charlotte says:

      Hi Donald,

      Een boek is ook een publicatie en gelden dus dezelfde regels voor.
      Zoals gezegd is een formulier niet noodzakelijk. Het kan soms echter praktisch zijn om bij voorbaat problemen uit te sluiten.
      Als je formulier goed in elkaar zit heb je voldoende gedekt om er mee te kunnen doen wat je (in de toekomst) zou willen. Dan is het dus ook niet nodig om adressen bij te houden.

      • Je hebt de kern van mijn vraag gemist “maar je kunt moeilijk iedereen die je even snel schiet een releaseformulier laten tekenen”.
        Je schiet mensen in het voorbijgaan en die zien heel misschien ooit zichzelf in jouw boek en zijn het er niet mee eens. Wat dan?

        • charlotte says:

          Die heb ik niet gemist Donald. Zowel in mijn blog als in mijn reactie geef ik aan dat zo’n formulier niet nodig is. Nergens staat dat het zal moeten. Als jij het niet wilt doen, doe je het niet.
          Als jij foto’s in je boek zet waarvan je weet dat mensen daar niet blij mee zullen zijn is het de vraag of je verstandig bezig bent.
          Zijn het twijfelgevallen, dan zou de geportretteerde kunnen vragen het boek (in jouw geval) uit de schappen te halen en eventueel nog om een extra schadevergoeding kunnen vragen.

  9. Klinkt allemaal erg bekend…

    Maar duidelijk is mij inmiddels wel dat het een groot grijs gebied is waarbij heel veel afhangt van de situatie en er dus geen regels te stellen zijn.

    Los van het recht: ik zou heel de heisa niet eens willen en op verzoek geen publicatie van de foto doen.

    • charlotte says:

      Precies Peter.
      En het is inderdaad uiteindelijk de meest prettige weg om aan zo’n verzoek gehoor te geven.
      Dat is in elk geval waar ik zelf (als fotograaf) in de meeste gevallen wel voor zou kiezen.

  10. Hoi Charlotte,

    Met een model ene tfp-shoot gedaan. Portret, fashion en lingerie. Model is zeer ervaren en heeft zelf een modellenbureau gerund in het verleden. Na afloop van de shoot was ze zeer tevreden. Van de 51 foto’s waar ze uit mocht kiezen om te laten bewerken koos ze er slechts 1 die aan haar eisen voldeed.

    Ik was zeer verbaasd en heb mijn foto’s aan een collega fotograaf laten zien zonder voorgeschiedenis met het verhaal ik kan niet kiezen. Wat vind jij mooie foto’s? De kwam met mininmaal 10 foto’s waarbij hij de belichting erg mooi vond.

    Nu dus een dispuut, want ik had al 1 foto bewerkt in kleur en z/w en die naar haar gemaild. Daarnaast ook haar eigen keuze alleen in kleur. vervolgens hij zij die kleuren foto zelf bewerkt ??? en omgezet naar z/w. Hierop heb ik bezwaar gemaakt per mail en heeft zij de foto verwijderd. Echter meteen verbood zij andere foto’s dan die zij had gekozen (weliswaar slechts 1) te gebruiken op Facebook, hyves of mijn website.

    Als dit zo is, dan heeft een tfp-shoot geen enkele kans als model het er niet mee eens is. De tijd en kosten zijn voor een fotograaf en die haalt dus bakzeil als het model tegenwerkt? Kan zij dit doen? Er wordt geen negatieve uitstraling door de foto’s opgewekt. Zij heeft al voldoende bedekt naakt en lingerie op haar site e.d.

    Ik hoor graag van je!

    bijvoorbaat dank

    vr gr

    Ad van Geffen

    • charlotte says:

      Beste Ad,

      Wat een vervelende situatie.
      Dit hangt echter volledig af van wat jullie samen hebben afgesproken.

      Wat het model al dan niet met jouw foto’s mag doen aan bewerking etc. is vooral een kwestie van auteursrecht.
      Of jij haar portretten mag publiceren is meer afhankelijk van portretrecht. Deze twee staan daarom los van elkaar. Zoals ze nu als ‘ruilmiddel’ zijn ingezet doet er dus ook niet toe.

      Overigens doet maar gedeeltelijk ter zake dat ze al eerder (bedekt) naakt is gefotografeerd en gepubliceerd. Zoiets wordt echt per publicatie opnieuw bekeken.

      Kortom in dit geval: wat hebben jullie precies van te voren afgesproken?
      En een tip voor de volgende keer: maak heel duidelijke afspraken, bij voorkeur op papier of per e-mail bijvoorbeeld.

      • Charlotte,

        Bedankt voor je snelle reactie. Een tfp-shoot is als basis voor uitbreiding van de portfolio van beiden. Dan wordt er in de regel 8-10 foto’s bewerkt en mag iedereen die voor eigen gebruik, website en internet plaatsen. Normaal selecteert de fotograaf de foto’s en soms in overleg met het model.

        Meer dan 350 shoots gedaan op tfp-basis. In het begin altijd met contract en de laatste jaren niet meer. Je hebt al een gevestigde naam en kiest ook voor tfp-shoots de ervaren modellen. Nimmer hebben ze dit zo gedaan en in feite heeft het model haar veto uitgesproken, maar mag ze dus wel mijn foto gebruiken……

        Ik begrijp je insteek, maar schade aan de goede naam is hier niet aan de orde. Er zijn fashionfoto’s geschoten en portretten. De lingeriefoto die ze heeft uitgekozen daar zijn er meer van in die serie. Ik ben gestopt met het bewerken etc. van de foto’s, maar als dit het recht is van een fotograaf bij tfp, dan doe ik niets meer op die basis. (Los van die ene uitzondering die er nu is…..).

        Thanks voor je moeite en reactie(s)!

        vr gr
        Ad

        • charlotte says:

          Beste Ad,

          Het gaat er echt om wat er specifiek is afgesproken. Basis van aannames (‘zoals het gewoonlijk gaat’) is vaak gevaarlijk. Je geeft al aan dat er soms wel en soms niet in samenspraak de foto’s worden uitgezocht. Hoe is dat nu gegaan? Hebben jullie afgesproken dat jij alleen die foto’s zou gebruiken die zij goed zou keuren of heeft zij alleen foto’s uitgezocht voor zichzelf en zou jij voor jouw portfolio los foto’s uitzoeken?
          Kortom: spreek dit in de toekomst duidelijk af!
          Als zij nu wel een foto van zichzelf publiceert, kun je in elk geval die foto gebruiken, als in tenminste de afspraak was dat beide foto’s voor eigen portfolio mochten gebruiken. Maar nogmaals: spreek dit de volgende keer alsjeblieft beter af. Want wat nu als je zo’n foto buiten je portfolio wilt gebruiken, voor reclame doeleinden bijvoorbeeld? Daar heb je niets over afgesproken en dan is het nog maar de vraag of ze dat ook moet tolereren.

          • Aannames zijn het niet. Regel is met tfp dat de foto’s welke door de fotograaf bewerkt worden alleen gebruikt worden voor de eigen portfolio en op hyves, facebook en website (e.d.). Elk commercieel gebruik wordt aan de betrokken partijen schriftelijk toestemming gevraagd en een verdeling van de vergoeding voor publicatie als die er is. Dit is een harde afspraak en geldt altijd bij tfp-shoots. Wij hebben dan ook afgesproken dat de bewerkte foto’s gebruikt mochten worden voor uitbreiding van beider portfolio.

            Bij mij mag een model bij een tfp-shoot (niet betaald) de foto’s uitzoeken die zij mooi vindt en een top 3 foto’s aangeven die zij wel bewerkt wil zien. Daarna ga ik selecteren en hou rekening met de keuze van het model. Dan bewerk ik een x-tal foto’s die wij samen mogen gebruiken (zie boven). Het is niet zo dat zij alleen haar foto’s bewerkt wil zien en dan dat zij ze mag gebruiken en ik moet afwachten tot zij de foto’s gaat plaatsen op sociale media. Zij heeft de foto’s in eerste selectie van 51 stuks merendeels zelf uitgezocht. Zeker 75% van de foto’s waren na de shoot door haar geselecteerd en zou ik een definitieve selectie maken en rekening houden met haar voorkeur (top 3) foto’s.

            Wat jij hebt aangegeven geldt als grijs gebied over commercieel gebruik en eenzijdig gebruik. Zoals ik het lees heeft het model dan altijd het laatste woord ook al zijn het tfp-shoots en mooie foto’s. De discussie die op een fotografenforum nu loopt is dat de fotograaf dan alsnog maar een rekening moet sturen als hij de foto’s niet kan/mag gebruiken. Dat is m.i. niet conform afspraak, want dat was op basis van tfp. Echter ik begrijp het wel gezien de tijd, kosten etc. die erin gestopt zijn.

          • charlotte says:

            Ik ben best bereid je specifiek juridisch advies te geven, maar daar is een reactie op een blog niet het juiste medium voor, denk ik.

            Je geeft zelf al aan dat er meerdere mogelijkheden zijn om te bepalen welke foto’s er gebruikt gaan worden. Jij laat je model een aantal foto’s kiezen, anderen niet.
            En dat is nu precies waar het fout gaat. Dat er op dit punt meerdere mogelijke afspraken zijn die niet tussen elk model en elke fotograaf hetzelfde zijn.
            Als je hebt afgesproken dat je alle foto’s mag gebruiken, dan is dat de afspraak. Heb je afgesproken dat je alleen de foto’s mag gebruiken die zij heeft uitgekozen, dan is dat de afspraak. Als jullie hebben afgesproken dat alle foto’s door beide gebruikt mogen worden, dan is dat de afspraak. Als jullie hebben afgesproken dat jullie allebei alle foto’s mogen gebruiken, maar je aan haar alleen de foto’s stuurt en bewerkt die ze heeft uitgekozen, dan is dat de afspraak.
            Heb je het in het midden gelaten, dan komt alles op redelijkheid aan.

            Nogmaals: spreek dit in de toekomst duidelijker en specifieker met elkaar af om dit soort problemen te voorkomen.

  11. Bedankt voor je hulp en uitleg. Ik denk dat ik een bevestiging van de datum en afspraak iets meer uitgebreid zal versturen, waarin dit ook is meegenomen. Het model dient dit altijd te bevestigen. Dan weet ik ook dat zij alles gelezen heeft en instemt met de voorwaarden voor gebruik van de bewerkte foto’s. Je hebt mij erg geholpen. Mocht ik hulp nodig hebben op het juridische vlak dan weet ik je te vinden… 🙂

    Fijne dag!

  12. Perrie Hoekstra says:

    Als het nu gaat om een serie portretten van kinderen (5-7 jaar) niet in opdracht (op de openbare weg) gepubliceerd op (in ieder geval) de website van een huis-aan-huis-krant, kan dat zo maar? Had de fotograaf niet in ieder geval een poging moeten ondernemen om toestemming van de ouders te krijgen, vanwege de leeftijd van de kinderen? Die zagen nu toevallig dat hun kinderen op een website stonden.

    • charlotte says:

      Die toestemming is niet nodig. Omdat het over kinderen gaat kan er wel sneller sprake zijn van een redelijk belang. Maar dan nog steeds gaat het om de context. Als de context onschuldig is, is er weinig aan de hand. Vooral omdat het huis-aan-huisblaadje als nieuwblad gezien mag worden.

  13. Femke van der Werve says:

    Dag Charlotte, ik heb een duidelijke vraag: op een besloten evenement in een galerie (op uitnodiging) heb ik opgetreden als muzikant en heeft een kunstenaar mij beschilderd (gebodypaint), ik heb toegestemd als eenmalig uitstapje. Nu heeft de kunstenaar me gefotografeerd en op zijn website geplaatst. Dit schaadt mijn naam als muzikant. Wie is verantwoordelijk? Is mijn opdrachtgever van het besloten evenement niet verantwoordelijk voor het verwijderen van die foto? Graag een reactie, Mvg

    • charlotte says:

      Als enkel je vraag is wie verantwoordelijk is voor de plaatsing opzich: dat is altijd de persoon of het bedrijf dat de foto uiteindelijk plaatst.
      Of de foto al dan niet gepubliceerd mocht worden is een andere.

  14. Dag Charlotte,

    Dank voor je duidelijke uitleg. Mij is gevraagd voor een gemeente foto’s te maken van mensen in openbare ruimtes / op de openbare weg met als doel het actualiseren en uitbreiden van de beeldbank van de gemeente. De foto’s moeten ‘ vrij van rechten” worden aangeleverd. Moet ik dan toch iedereen om toestemming vragen? Met vriendelijke groeten, Ineke

    • Beste Ineke,

      Hartelijk dank voor je reactie. Klinkt als een leuke opdracht zeg.
      Allereerst bestaat ‘vrij van rechten’ of ‘rechtenvrij’ niet in de juridische werkelijkheid. Beter is het om specifiek af te spreken welke rechten je overdraagt of welke licentie je verleent.
      Mag jij bijvoorbeeld de foto’s nog gebruiken voor je eigen portfolio? Draag je het auteursrecht over? Zo ja, moet dit met een akte, wat zoveel inhoud als een schriftelijk stuk waarin gespecificeerd wordt wat er wordt overgedragen door wie en aan wie, met datum en handtekening. Persoonlijkheidsrechten (waaronder naamsvermelding) kun je niet overdragen. Je kunt hooguit afspreken dat je het niet zult handhaven.
      Wat betreft het portretrecht hangt vooral af van wat je met de gemeente afspreekt of het belangrijk is om de geportretteerden om toestemming te vragen of niet. Als je de opdracht duidelijk met de Gemeente afspreekt en duidelijk aangeeft dat zij verantwoordelijk zijn voor het juist gebruik van de portretten, dan is er weinig aan de hand. Jij kunt namelijk niet goed op voorhand inschatten hoe de Gemeente, eventueel pas later, de foto’s wil gaan gebruiken. Daar hebben ze nu misschien wel een ander idee over dan over een jaar. Die verantwoordelijkheid wil jij niet dragen. Verder kant het erg van de context afhangen of wat de Gemeente met de foto doet wel mag. Ook als je wel toestemming hebt gevraagd aan de geportretteerden: misschien dekte die toestemming dit soort gebruik niet.
      Kortom: spreek dit duidelijk met de Gemeente af. Formulering is hierbij erg belangrijk om te voorkomen dat jij opeens verantwoordelijk raakt voor iets waarvan je vooraf niet verantwoordelijk voor zou zijn geweest.
      Mocht je meer input nodig hebben mag je uiteraard ook mailen.

      Succes!

      • wat een luxe Charlotte, zo’n snel en uitgebreid antwoord! Ik kan er zeker mee vooruit; ik ga mij goed voorbereiden op mijn gesprek met de gemeente. Dank je wel! Hartelijke groeten, Ineke

  15. Danielle Vermeij says:

    Hallo Charlotte,

    Wij kennen elkaar niet, via google ben ik op jou site terecht gekomen.
    Ik vind portretrecht best lastig aangezien zoals ik bovenstaand lees het per situatie verschilt.
    Mijn vraag is ; Moet je als fotograaf quitclaims bij je hebben en laten tekenen (door elke danser kind en volwassenen) als je tijdens een danspresentatie foto’s neemt waarvoor je gevraagd bent om deze te nemen door de initiatiefneemster van de danspresentatie? Tijdens de danspresentatie mochten de ouders ook foto’s nemen?

    Ik lees heel graag je reactie.
    met vriendelijke groet,

    Daniëlle

    • Hallo Daniëlle,

      Mijn excuses voor mijn late reactie, ik heb hem niet eerder gezien.
      Als je namens een organisatie foto’s maakt zou je met hen af kunnen spreken dat zij er verantwoordelijk voor zijn dat alles rondom het portretrecht geregeld is.
      Per saldo gaat het er vooral om of je de foto’s gaat publiceren. Pas dan lopen de risico’s op.
      Dat de ouders foto’s maken en mogen maken is daarom ook een ander verhaal. Zij zullen zich waarschijnlijk vooral focussen op hun eigen kind en zodoende dus niet het portretrecht van een van de andere kinderen aantasten én niet elke ouder zal de foto’s ook publiceren of openbaar maken.

      Hoop dat je hier mee vooruit kunt. Succes!

  16. Ik fiLm voornamelijk maar maak ook foto’s, voornamelijk straatfotografie voor online of krantenpublicatie. Ik heb nog nooit met modelreleases of quitclaims gewerkt in de 8 jaar waarin ik werk. Mn films zijn repos, docus en nieuws. Levert nooit problemen op. Maar voor camjo geldt wellicht ook t nieuwsbelang. Ik heb bv de Minervameisjes ontgroening gefilmd. Bij docus vertel ik altijd wat t gaat worden.

    • Fijn om te horen dat het bij jou altijd goed is gegaan Stefan. Je hebt modelreleases of quitclaims natuurlijk ook niet nodig voor de gevallen waarin de geportretteerde er helemaal geen problemen mee heeft. De documenten kunnen echter onmisbaar zijn wanneer de geportretteerde zich later bedenkt of je onbedoeld iemand ongunstig op film of foto hebt gezet.
      Wil je dus zeker weten nooit in de problemen te komen, dan kan het prettig zijn de formulieren in te zetten. Heb je er geen bezwaar tegen dergelijk materiaal op verzoek offline te halen of uit ander publicaties te verwijderen, dan kun je waarschijnlijk ook wel zonder, er van uitgaande dat de meeste mensen dat het belangrijkste vinden en niet verder zullen procederen om schadevergoeding te kunnen innen.

  17. De meeste foto’s maak ik natuurlijk voor een nieuwmedium en dan is het belang dat t nieuws is het belangrijkst. Ik wil binnenkort eea gaan doen fotokunstprojecten en daar vind ik een modelrelease wellicht wel belangrijk.

  18. kevin says:

    Hoi Charlotte,

    Voor het eerst hier aanwezig op jouw website. Ik vind jouw stuk heel duidelijk maar ik vroeg me alleen af wat nou als je een niet in opdracht gemaakte foto gebruikt van jezelf? Heb je daarvoor toestemming nodig van de auteusrechthebbende? Want als ik het goed begrijp, heb je als geportretteerde van een foto die in opdracht is gemaakt namelijk wel het recht om je foto te publiceren zonder voorafgaande toestemming van de maker/fotograaf.
    Dus als ik nu een afbeelding van mezelf vind via google en ik gebruik de foto op mijn website, kan ik dan aansprakelijk gesteld worden door de maker? Geldt hierbij het auteursrecht of gewoon het portretrecht?
    Misschien heb ik het allemaal nog niet zo goed begrepen maar ik hoop dat je mij kan helpen!

    Groeten,

    Kevin

    • Hallo Kevin,

      Eigenlijk geldt niet of het een of het ander, maar allebei.
      In het geval van een niet in opdracht gemaakt portret is het inderdaad zo dat je als geportretteerde niet bij voorbaat recht hebt op dat portret. De maker (fotograaf), heeft het auteursrecht op dat beeld. Ieder ander die het wil gebruiken moet daar toestemming voor vragen, tenzij je het als citaat zou kunnen gebruiken. Als geportretteerde heb je alleen het recht je tegen publicatie te verzetten, wanneer je daar een redelijk belang bij hebt.

      Heb ik het zo een beetje duidelijker kunnen maken?

      • Kevin says:

        Hoi,

        Ik denk dat het nu wat duidelijker is, dus als ik het goed begrijp: Er is hoe dan ook sowieso toestemming nodig van de auteursrechthebbende als je het werk wil gebruiken. Daarnaast heb je als geportretteerde niet automatisch het recht om je eigen foto te gebruiken, maar je hebt wel altijd het recht om de maker aan te klagen (plat gezegd :P) als je denkt dat hij inbreuk maakt op je privacy recht.

        Dankjewel trouwens voor je super snelle reactie! 😉

        Groeten,

        Kev

  19. Samantha says:

    Beste Charlotte,

    Kan je een vrijwaring van het portretrecht intrekken? Hoe lang is zo een vrijwaring geldig? Ik heb 20 jaar geleden vrijwaring getekend voor body paint model werk, helaas nooit een kopie van die vrijwaring gehad, dus weet niet meer wat er op staat. Is het mogelijk om dit na al die jaren in te trekken? Alvast bedankt!

    • Hallo Samantha, Jammer dat je geen kopie van de vrijwaring hebt gekregen zeg. Veel (algemene) vrijwaringen zijn bedoeld voor onbepaalde tijd. Als de vrijwaring voor een bepaalde publicatie was, mogen ze het nu natuurlijk niet meer gebruiken. Je kunt het helaas niet zomaar meer intrekken. Misschien is het een poging waard te proberen alsnog een kopie van de vrijwaring te krijgen?
      Voor meer informatie kun je mijn blogpost over quitclaim lezen.

  20. Samantha says:

    Hoi Charlotte,

    Bedankt voor de snelle reactie.
    Volgens mij leeft zij niet meer. Vervalt het dan wel bij overlijden van de auteur?

  21. Hallo,
    Ik heb een paar foto’s gemaakt van een moeder met haar minderjarige kinderen, en wil die graag publiceren. Nu verzet hun vader zich tegen publicatie. De moeder geeft wel toestemming. Loop ik een risico als ik deze fotos publiceer? De kinderen verblijven voornamelijk bij hun vader en die zegt dat hij daarom hoofdverantwoordelijke is.

    • Kinderen krijgen geen absoluter recht dan volwassenen. Als de foto’s op jouw website komen te staan (portfolio) en verder niet als reclame of in andere publicaties worden gebruikt en de foto’s opzich onschuldig zijn, lijkt me dat er in beginsel geen probleem is. Ongeacht wat de vader vindt.

  22. Hallo Charlotte,

    Ik zie dat je veel ervaring hebt met dit soort situaties. Wij zijn op dit moment bezig met een kritische reportage over een bepaalde instantie die ook genoemd zal worden in de documentaire. Hiervoor gaan we een bespreking op camera vastleggen. Heb ik absoluut een document met toestemming nodig om de beelden te kunnen gebruiken, of kan ik er ook voor kiezen om mensen onherkenbaar in beeld te brengen en mag ik de bespreking dan alsnog uitzenden?

    • Je hebt niet altijd toestemming nodig. Onherkenbaar maken kan zeker helpen. Al is het wel goed daarbij te bedenken dat de omgeving en context bijdraagt aan de herkenbaarheid. Mensen zullen van die persoon waarschijnlijk weten dat hij/zij bij die instantie werkt en de persoon wellicht herkennen en houding en haardracht bijvoorbeeld.

  23. Beste Charlotte en anderen,

    Met belangstelling heb ik het voorgaande op uw blog gelezen. Wat mij bij het lezen van alles onduidelijk blijft is het moment van vervallen van het portretrecht. Op de website auteursrecht.nl (http://www.auteursrecht.nl/auteursrecht/152911/) wordt gemeld: “Na het overlijden van de geportretteerde kunnen ook nabestaanden zich op het portretrecht beroepen.”. Is dat tot 70 jaar na het overlijden van de afgebeelde persoon?
    Ik stel deze vraag met het oog op een publicatie en tentoonstelling voor het komende jaar. Die betreft de geschiedenis en genealogie van de Sinti in Zuid-Limburg van eind 19de eeuw tot ca. de jaren 1960. Foto’s in het verhaal en het verhaal zijn deels al in de jaren 1930 en kort na de Tweede Wereldoorlog gepubliceerd. Enkele aanverwanten van de Sinti’s die in de Tweede Wereldoorlog zijn opgepakt willen de (her)publicatie van de foto’s en de familienamen verbieden. De Sinti’s die de foto’s (en informatie) hebben aangeleverd (en op de foto’s staan) hebben echter schriftelijke toestemming gegeven tot openbaarmaking.
    Eerste opwelling is dan maar niet publiceren, maar het verhaal over de vervolging van de Sinti’s tijdens de Tweede Wereldoorlog is te waardevol om het niet wereldkundig te maken, temeer omdat er in de geschiedschrijving – behalve in algemene termen – nog maar nauwelijks aandacht aan is geschonken.

    • Beste Roelof,

      Het portretrecht komt te vervallen 10 jaar na het overlijden van de geportretteerde. In die tien jaar kunnen inderdaad nabestaanden zich verzetten tegen openbaarmaking van het portret.
      Kortom, als die personen die op de foto staan al meer dan 10 jaar geleden overleden zijn (wat ik wel uit jouw verhaal begrijp) is er portretrechtelijk in elk geval geen probleem meer. Let hooguit dus op het auteursrecht van de maker van de foto’s.

      • Beste Chartlotte,

        Hartelijk dank voor je snelle antwoord. Daar kom ik een heel stuk verder mee. Ik moet dan alleen nog omzichtig omgaan met het publiceren van de de familienamen misschien omdat de betreffende bezwaarmaker blijkbaar niet wil dat ‘zijn familie’ als behorende bij de Sinti c.q. ‘zigeuners’ kenbaar is (met het oog op een door hem gevreesde nieuwe vervolgingsgolf).

  24. Urbian says:

    Vraagje.
    Vorige week heb ik met een model afgesproken om een shoot doen voor opbouw van mijn portfolio. Ik attendeerde haar op het feit dat het op TFP basis is en dat ik standaard met een contract werk. Na de shoot mocht ze 10 fotos uitkiezen die geschikt waren voor mijn portfolio en die ik voor haar zou bewerken. Deze heb ik bewerkt en daar waar nodig was op haar verzoek aangepast. Op de fotos zijn de namen van de MUA en de fotograaf afgebeeld. Deze wou ze echter niet op de foto terug zien waarbij ik aangaf dat dit wel kon alleen dat ze voor een na levering van fotos € 35 moest betalen. Ze gaf toen aan dat ze dat Dan Maar zelf zou Doen, waarop ik haar er op attendeerde dat dit niet mocht. (Dit was al de tweede x dat ik haar hier op attendeerde, want ze had al eerder een foto zonder toestemming bewerkt). Nadat ik dat haar mededeelde zei ze dat ik Geen enkele foto van haar mocht gebruiken. Ze heeft het contract niet ondertekend, in het contract staat wel dat ik als fotograaf bepaal welke fotos er voor mijn portfolio mogen worden gebruikt.

    Staat ze in haar recht om te eisen dat ik haar fotos niet mag gebruiken?

    • Een mondelinge overeenkomst is ook een overeenkomst. Je kunt hem alleen lastiger bewijzen. Het niet ondertekende contract kan dan toch wel zorgen voor wat aanwijzingen over ‘de bedoeling van partijen’.

      Zij mag niet zonder toestemming met jouw auteursrecht aan de haal gaan, tenzij zij daar expliciet toestemming voor heeft gekregen.
      Veel succes en als je verder nog hulp nodig hebt ben je uiteraard welkom voor een kopje oploskoffie.

  25. Ananda says:

    Hoi Charlotte, hoe zithet met aansprakelijkheid? Een uitgever heeft gevraagd een van mijn foto’s te gebruiken als onderdeel van een cover. Deze foto had ik gemaakt tijdens een evenement waarvoor ik toestemming had te fotograferen en ik geplaatst op de site van de organisator. Na publicatie van de cover heeft een van de personen die op de foto staat bezwaar gemaakt en eist nu een schadevergoeding. Ik heb de foto niet in opdracht gemaakt en de persoon in kwestie heeft toestemming gegeven voor het maken van de foto. Mocht het tot een schadevergoeding komen, wie moet deze dan betalen? Ik als fotograaf of de maker van het boek?

  26. Nico Tabor says:

    Hallo Charlotte.
    Het volgende
    Ik ga een lezing houden over straatfotografie, en onlosmakelijk zal daar het onderwerp portretrecht ter sprake komen. Nu is mijn vraag, of ik (uiteraard met bronvermelding) bovenstaande tekst mag gebruiken om dit tijdens mijn lezing een ietwat te verhelderen? Het is niet mijn bedoeling om op dit onderwerp tijdens deze lezing alle aspecten van dit recht/plicht toe te lichten, maar wil het wel goed brengen..
    Ik hoor graag van je
    Met vriendelijke groet
    Nico Tabor

  27. R. Straten van says:

    Hoi Charlotte,
    ik lees je blog altijd met veel plezier en leer er ook nog een hoop van. Nu zit ik met een situatie die heel veel raakvlakken heeft met dit topic, maar net niet helemaal past. De situatie is als volgt:
    Kort geleden heb ik een redelijk intieme naaktshoot gedaan met 2 modellen (mannelijk & vrouwelijk) op TFP basis waarbij in het TFP contract is opgenomen dat alle partijen de foto’s voor eigen portfolio mogen publiceren op hun internetsite, portfolio en persoonlijk promotionele doeleinden. Nu is het punt dat er na de shoot het een en ander is voorgevallen tussen beide modellen waardoor het vrouwelijke model bang is dat het mannelijk model de foto’s tegen haar gaat gebruiken voor een lastercampagne. Momenteel worden deze foto’s al aan andere (zeer jonge) beginnende modellen getoond als zijnde de normale gang van zaken tijdens een duo fotoshoot. (Iets waar ik absoluut niet achter kan staan)
    Is het voor mij als fotograaf mogelijk om het publicatierecht voor de volledige fotoshoot in te trekken voor alle partijen op basis van het inbreuk maken van de integriteit en persoonlijke levenssfeer van het vrouwelijke model, dus zeg maar het ontbinden van het TFP contract, zodat het vrouwelijke model zich kan verweren en eventueel een aanklacht kan indienen mochten deze foto’s toch verspreid worden.
    Ik hoop dat je mij hierop een antwoord kunt geven, want ik weet niet goed hoe ik deze situatie het beste kan afhandelen.

    • Iedereen mag de foto’s voor zijn/haar portfolio gebruiken. De modellen hebben onderling geen afspraken gemaakt, als ik je goed begrijp. Tussen hen geldt dan het criterium van het redelijk belang. Als fotograaf kun je wel optreden tegen gebruik buiten het portfolio, maar de geportretteerden onderling moeten het doen met een belangenafweging.

      • R. Straten van says:

        Charlotte, bedankt voor je antwoord ik zal dit aan het model doorspelen dat als ze vanwege verwachte aantasting van haar persoonlijk levenssfeer de foto’s niet gepubliceerd wil hebben ze hier zelf met het andere model uit moet zien te komen en dat ik hierin op dat vlak geen partij speel. Slechts op gebied van gebruik buiten het portfolio.

  28. Ik was op zoek naar een vertaling van “portretrecht” en kom op deze site terecht.
    Het volgende speelt : Bij een interview voor een krant met een journaliste zijn ook foto’s gemaakt. Met toestemming van mij. Interview is gepubliceerd en geplaatst met de foto’s. Rechten van die liggen beperkt bij de fotograaf. Nu wordt 1 van foto’s zonder mijn toestemming gebruikt op een bedrijfssite voor commerciële doeleinden. Ik sta alleen op de foto. Ook ben ik van te voren niet geïnformeerd. Bedrijf heeft niets met de krant en de fotograaf. M.i. hebben ze de foto geplukt en geplaatst. Bedrijf heeft mij voor bepaalde werkzaamheden ingehuurd, interview vond op straat plaats. Het bedrijf is niet mijn werkgever. Kan dit zo maar of heb ik of heb ik nog bepaalde rechten. Foto staat, naar nu blijkt, sinds april 2016 op de site.

    • Als het portret niet in opdracht gemaakt is, zal dus een belangenafweging moeten worden gemaakt. Jouw belang zal dan worden afgewogen tegen het belang van het bedrijf bij de openbaarmaking van de foto. Je mag ons natuurlijk altijd mailen als je hierover een advies wil!

Trackbacks

  1. […] interessante artikelen:» Portretrecht (2012) door Charlotte Meindersma» Een meester, een juf en hele gezinnen (2014) – Aflevering […]

Speak Your Mind

*