Hoe een gewone man een Starbucks-stockfotomodel werd

In het openbaar

Volgens BuzzFeed’s ‘rechten specialist’ kon Hal Rhorer, de geportretteerde, niets tegen het gebruik van de foto doen. Hij zat daar in het openbaar en was gewoon zichtbaar. Hij had zich daar niet privé mogen wanen. De fotograaf zou per keer dat de foto in licentie gegeven wordt er 30 tot 80 dollar aan verdienen. Daar wilde Hal wel een graantje van meepikken, maar dat kan dus niet volgens de specialist bij BuzzFeed.

Als dit in Nederland zou gebeuren?

In Nederland kennen we natuurlijk (ook) portretrecht. Daar geldt ook dat je gewoon gefotografeerd mag worden, op enkele uitzonderingen na. Zo mag er bijvoorbeeld niet heimelijk gefilmd en gefotografeerd worden en moet er altijd geïnformeerd worden over camerabewaking. (Niet dat mijn onderbuurvrouw zich daar wat van aantrekt, maar goed)

Op open locaties of ander plekken waar jij je niet ‘privé mag wanen’, mag je gewoon gefotografeerd worden. Als dat een onschuldige foto is, mag die foto in de basis ook gepubliceerd worden. Alleen als je een redelijk belang bij niet publiceren hebt, mag het portret niet gepubliceerd worden.

Verkeerde context

Zo zou een onschuldige foto nog wel een een verkeerde context geplaatst kunnen worden, waardoor mensen een heel ander beeld van jou krijgen.

Zoals in het voorbeeld hierboven, waar de onschuldige Starbucks foto werd gebruikt bij een artikel dat gaat over een autistische gast van de plaatselijke Starbucks. Daardoor leek het net alsof deze persoon autistisch was, maar dat is Hal Rhorer helemaal niet. Daardoor had de foto in die context niet gebruikt mogen worden.

Uitkijken met ‘redactionele’ foto’s

Veel foto’s kunnen via beeldbanken worden aangekocht om te gebruiken bij publicaties. Voor commerciële content is er meestal wel een quitclaim geregeld, waardoor de modellen weten, en daar ook voor getekend hebben, dat hun portret op vele verschillende manieren gebruikt kan worden. Dus ook voor bijvoorbeeld reclames van bedrijven waar ze helemaal niet achter staan.

Maar redactionele foto’s zijn de meer journalistieke portretten. Die personen tekenen geen quitclaim. Daarbij is dus erg belangrijk dat de fotograaf de juiste context van de foto weergeeft en dat gebruikers van de foto beseffen dat ze de foto alleen in de juiste context mogen gebruiken. Simpelweg een foto uit een database met redactionele foto’s trekken en dit voor redactionele doeleinden gebruiken is dus niet voldoende. Het artikel waar het portret bij gebruikt gaat worden, kan zorgen voor een onjuist beeld van iemand, waardoor die persoon een redelijk belang heeft om het gebruik van diens portret op die wijze tegen te gaan.

Hoe mag je portretten wel gebruiken?

Ken je de persoon of heb je er op een andere manier contact mee: het beste is om afspraken te maken over het gebruik van een portret. Maak je portretten in opdracht van de geportretteerde zelf, dan moet je die afspraken per definitie maken. Voor alle portretten die je niet in opdracht van de geportretteerde maakt, maar wel in opdracht van iemand anders: probeer met die persoon of dat bedrijf goede afspraken te maken over het mogelijk gebruik van de portretten, zodat zij dit eventueel weer met de geportretteerden kunnen regelen.
Gaat het echt om redactionele en journalistieke portretten en straatportretten, waarbij je geen contact hebt met de geportretteerden of dat contact heel lastig zal worden, zorg dan dat je de portretten altijd in de juiste content gebruikt en dat je, als je de portretten aan anderen ter publicatie geeft, goed uitlegt wat de context is, zodat de publicerende partij zelf goed kan bepalen of ze de foto op die manier wel kunnen gebruiken.