Mag ik dat zo maar zeggen dan? – Auteursrecht op quotes

Taal is, ondanks mijn spel-handicap, een van mijn grootste liefdes. Bij het zien van alliteraties gaat mijn hart sneller kloppen en een mooi geformuleerde zin tovert een glimlach op mijn gezicht. Soms verzin ik zelf wel eens woorden of uitdrukkingen die ik zelf zó leuk vind, dat ik het liefst aan iedereen wil laten weten dat ik dat verzonnen heb. Maar, mag ik überhaupt wel met recht zeggen dat iets “mijn woord” of “mijn zin” is? Dat zou ik natuurlijk wel willen, maar zou ik een ander zo maar kunnen verbieden mijn quote te gebruiken? En hoe zit dat eigenlijk met die talloze Pinterest en Instagram afbeeldingen met inspirerende teksten erop? Zijn quotes überhaupt wel auteursrechtelijk beschermd?

quote Dr. SeussCreatief woord?

Het auteursrecht op een werk ontstaat van rechtswege. Daar hoef je (gelukkig) niets voor te doen. Maar, zoals je misschien aanvoelt komen, moet er wel sprake zijn van een werk. In het artikel over hetwerkbegrip volgens het auteursrecht wordt dit uitgebreid toegelicht. Kort gezegd is er sprake van een werk wanneer de creatie (stuk tekst, liedje, beeld) niet is ontleend aan een ander werk en er bij het creëren van het werk creatieve keuzes zijn gemaakt. Met name dat laatste criterium, de creatieve keuze, is bij de quote of citaat een heet hangijzer. Wanneer is je uitspraak, woord of zin nu echt een product van een creatieve keuze? Het probleem met auteursrechten op korte zinnen, is dat er al snel sprake is van banaliteit of trivialiteit. Als de quote of zin eigenlijk tot de gewone spreektaal zou behoren, is er geen sprake van een werk. Dan had immers iedereen het gezegd kunnen hebben. Het is vaak te simpel.

Uniek taalgebruik

Een zin of uitdrukking moet zodanig speciaal zijn, dat het als mini werk kan worden gezien. Hoe langer de quote, hoe meer kans het heeft om vatbaar te zijn voor auteursrechtelijke bescherming. Hoe langer de tekst, hoe meer keuzes je maakt ten opzichte van het woordgebruik, de volgorde etc. en des te meer het de persoonlijke stempel van de maker draagt.

Dit klinkt heel theoretisch, dus zal ik proberen dit uit te leggen met een voorbeeld.

“Het regent hard” is normaal taalgebruik, dat zouden Henk en Ingrid ook zo gezegd hebben. Die zin is kortweg te simpel om door het auteursrecht beschermd te worden. Maar als ik het weer zou omschrijven als: “Een wonderlijke neerdaling van uitgelezen druppels die mijn huid kussen als een duizendtal natte engelen en mijn haren doen druipen als een kaars die reeds uren vlamt.”, dan is dat zodanig speciaal en niet-triviaal dat die zin niet in zijn geheel kan worden overgenomen zonder inbreuk te maken op mijn auteursrecht daarop.
In het algemeen geldt echter dat een pakkende zin (ook als die mooi is opgeschreven en met een dromerige filter erover is afgebeeld) niet auteursrechtelijk beschermd is, tenzij het een hele lange en/of speciale zin betreft.

Bekendheid

Wat niet relevant is voor de beoordeling of er auteursrecht rust op een quote of zin, is wie het gezegd heeft. Of het nu een bekend iemand is, zoals een spiritueel leider, politicus of schrijver of juist een onbekende blogger, dat maakt voor het auteursrecht niet uit.
De beroemde slogan waarmee Barak Obama President werd – Yes, We Can! -, kennen we waarschijnlijk allemaal. Deze zin is echter zo kort, en zo ‘gewoon’ dat er geen auteursrecht op kan rusten, ook al weten we allemaal wie deze zin zo veelvuldig gebruikte. Het doet ons, hier bij Charlotte’s Law, overigens ook wel sterk denken aan het antwoord van een klein geel bouwvakkertje op de vraag: “Can we fix it?”

Yes We Can - Obama en Bob the BuilderQuote of citaat als merk

Maar, dat een zin of quote geen auteursrechtelijke bescherming verdiend, betekend niet dat het geen andere intellectuele eigendomsrechten kan hebben. Het merkenrecht kent namelijk zo iets als een woordmerk. Een woord of zin, kan door de merkhouder zijn gedeponeerd. De zin “Just do it” is net zo gewoontjes als “Yes we can”, maar omdat het merkenrecht geen creativiteitsdrempel kent, kan Nike je wel verbieden om die zin te gebruiken als kleding wil verkopen met Just do it erop. Je mag de zin echter wel gewoon gebruiken als afsluiter van een motiverende blogpost. Ook onder je Instagram foto van je bezwete hoofd na een work out. Dan maak je immers geen inbreuk op het woordmerk van Nike omdat je het niet gebruikt om waren of producten te onderscheiden. Lees meer over de verschillen tussen het auteursrecht en het merkenrecht.

Hoe graag ik ook zou willen dat ik mijn momenten van verbale genialiteit kan beschermen door het gebruik er van te verbieden, zal mij dat helaas niet lukken. Quotes en citaten mogen naar hartelust gere- tweet, pint, gramt -en shared worden.

photo credit 1: Sharon Drummond via photopin cc
photo credit 2: RobertBasil via photopin cc

Lees ook:
Summer school: Waarom mag ik geen quote gebruiken?
– Auteursrecht: Bloggen en het citaatrecht
– Schrijver gebruikt op Facebook gevonden stukje tekst in boek

About Rosanna

Rosanna was student-stagiaire bij Charlotte's Law & Fine Prints van september 2014 tot maart 2015. Ze volgde de master Informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam.

Comments

  1. Interessant en leuk geschreven artikel, Rosanna!

    Wat ik me afvroeg: mogen anderen pay-off’s of pakkende zinnen die uit een blog van jou komen of op jouw site staan, zomaar voor commerciële doeleinden gebruiken zonder jouw toestemming? Dus dat een bedrijf of een persoon een zin die jij bedacht hebt, gebruikt als pay-off en/of in een campagne?

    Als ik het zo lees, vermoed ik dat je bij zoiets dergelijks ook weinig poten hebt om op te staan.

    • Dat hangt een beetje van de pay-off of zin af. Maar inderdaad, de meeste pay-offs en zinnen zijn te kort om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen. Net als bijvoorbeeld boektitels en ondertitels ook niet beschermd zijn. Tenzij het dus echt heel bijzonder en uniek is, maar je krijgt dan al snel een ‘alles is al eens gezegd’. Het zal in elk geval een lastige strijd worden en een die nog niet eerder in de rechtszaal is uitgevochten.

      Als je een eigen zin of pay-off oid zou willen beschermen, zou je dat moeten doen via het merkenrecht.

      • Hoi Charlotte,

        Super interessant stuk, dank je wel voor het delen van je kennis! Voor mij komt dit stuk precies op het juiste moment voorbij, omdat ik een of meerdere webshops wil beginnen. Een webshop met foto’s en een webshop met t-shirts.

        Soms zie ik wel eens een quote, waarbij ik denk: als ik die combineer met mijn eigen foto zus of zo (of met een publiek domein foto obv CC0 licentie), heb ik een prachtig plaatje wat mensen aan de muur kunnen hangen. En soms zie ik een quote waarbij ik denk: als ik die combineer met een eigen illustratie zus of zo, heb ik een prachtig plaatje wat mensen op een shirt kunnen dragen.

        Dergelijke foto’s en shirts kan ik dus zonder veel problemen (lees: risico) maken, en in mijn eigen webshops aanbieden, begrijp ik?

        Dank je wel vast voor je reactie!
        Marc

        • Als je inderdaad een foto of andere afbeelding gebruikt met een CC0 licentie of andere licentie waarbij je de afbeelding mag doorverkopen (Let op! Veel van die ‘gratis’ websites verbieden het maken van producten en het doorverkopen van de afbeeldingen) én de quote is zo eenvoudig dat er geen auteursrecht op kan rusten, dan kan het.

          Maar is het dus een erg originele tekst, dan kan er toch auteursrecht op rusten. Ook als de tekst maar kort is. Er is al eens van 11 woorden gezegd dat er auteursrecht op rust, bijvoorbeeld. Dus niet op elke willekeurige 11 achter elkaar geplaatste woorden, maar er kan auteursrecht op rusten.

          • Hoi Charlotte, dank je wel voor je antwoord!

            Blijft dus een beetje grijs gebied. Enerzijds heb je een quote die zo eenvoudig is dat er geen auteursrecht op kan rusten, anderzijds een erg originele tekst waar wel auteursrecht op kan rusten. Maar waar de scheidslijn is, kun je als leek eigenlijk niet echt goed bepalen?

            Dus dan is het een kwestie van proberen maar? En kijken of er iemand (lees: auteursrechthebbende) komt klagen…

            Een voorbeeld van een quote die mij erg aanspreekt is bijvoorbeeld: Man cannot discover new oceans, unless he has the courage to lose sight of the shore (zou van Andre Gide zijn). Wat denk je van zo’n quote? Is die zo eenvoudig dat er geen auteursrecht op kan rusten. Of hebben we het hier over een erg originele tekst?

            Moeilijk, moeilijk…

          • Het is altijd een grijs gebied en ik zal je nooit met zekerheid kunnen zeggen of binnen dat grijze gebied iets wel of niet kan. Alleen soms is het zo duidelijk zwart of wit, dat ik wel uitsluitsel zou kunnen geven.

            Ik zou me voor kunnen stellen dat jouw voorbeeld wel voor auteursrecht vatbaar is. Dat komt mede door de lengte ervan. Het is niet een zin die ieder ander zo zou hebben verzonnen.

          • En stel, we draaien het om. Ik maak een foto/poster of t-shirt met een quote, bied die aan in mijn webshop, verkoop er een aantal, en dan komt er een auteursrechthebbende die vindt dat ik inbreuk maak.

            Wat kan hij/zij doen? En wat is (1) het meest waarschijnlijke en (2) het ergste wat me kan overkomen?

    • Rosanna says:

      Hoi Sonja,

      Dank voor je reactie en compliment! Ik zie dat je vraag al inhoudelijk is beantwoord door Charlotte, daar heb ik niets aan toe te voegen 🙂

      • Als iets leuk en goed is, zeg ik dat graag en ik had ook meteen een vraag, die inderdaad door vlotte Charlotte gezwind beantwoord is. 😉 Het is bijna Sinterklaas he… #rijmelarij

        Keep up the good work, ladies! 🙂

  2. Hoi Charlotte, hier nog een keer ik, Marc Bijl 😉

    Sinds enkele weken ben ik dan toch mijn webshop begonnen met t-shirts.
    Een voorbeeld van een shirt vind je hier: [link verwijderd]

    Bij het bedenken van wat ik op een shirt kan zetten, wordt ik vaak geïnspireerd door dingen uit de actualiteit.
    Bijvoorbeeld uitspraken van bekende Nederlanders in de media – zoals Olav Mol afgelopen weekend bij de F1 GP in Spanje.

    Hij riep bij de overwinning van Max Verstappen o.a. lyrisch “Yo hee, Yo hoo, Yo fuckin’ hell, wat bizar!” (of iets dergelijks).

    Mag ik nu een dergelijke uitspraak op een shirt (voor de verkoop) zetten?

    Ik kijk erg uit naar je reactie, bedankt vast!

    Groeten van Marc Bijl

    • Ja hoor. Zulke banaal en triviale uitspraken mogen in elk geval. Pas als de uitspraken creatief worden, moet je uitkijken 😉
      Ken je trouwens het Koffiefonds al? (hint) 😉

      • Hey Charlotte, super bedankt voor je snelle en heldere antwoord! En wat een goed idee, dat Koffiefonds, ik ga een storting doen! 😉

        En op basis van jouw eenduidige advies, ga ik een shirt ontwerpen; mocht de verkoop hiervan goed gaan lopen, dan zal ik zeker een extra storting doen!

        Vooralsnog heb je een Moleskine Notebook erbij! 😉

Speak Your Mind

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.