Auteursrecht Infographic voor Beeldgebruik

Iemand had een mooie infographic gemaakt over beeldgebruik volgens het Amerikaanse auteursrecht. Prachtig schema, veel informatie. Maar Amerikaans. Fair use kennen wij in Nederland niet en je kunt in principe ook niet zelf een werk in het publiek domein brengen. Dus maakte ik een eigen infographic over beeldgebruik volgens het Nederlandse auteursrecht. Nog best een klus, kan ik je vertellen. Ik wilde namelijk graag zo volledig mogelijk zijn, maar het ook overzichtelijk houden. Uiteindelijk heb ik er voor gekozen in de infographic vooral de belangrijkste en meest voorkomende zaken op te nemen en de uitleg daarover in deze blogpost te plaatsen.

Auteursrecht infographic voor beeldgebruik

Mag ik dat beeld gebruiken?

Om te weten of je een beeld mag gebruiken, moet je eerst weten of er überhaupt sprake is van een werk en moet je weten wie de maker is. Voor dit schema ga ik er van uit dat er sprake is van een werk en dat je op z’n minst weet wie de maker van dat werk (of van een onderdeel daarvan) is.
Lees meer over het werkbegrip.

Wie heeft het beeld gemaakt?

Ofwel: Wie is de maker of auteursrechthebbende? Alleen de auteursrechthebbende van een werk mag bepalen of het werk openbaar gemaakt en verveelvoudigd mag worden.
Er zijn verschillende vormen van makerschap.
– Een enkel persoon, zoals een autonoom kunstenaar, die alles volledig zelf bedenkt en maakt. Die is in eerste instantie de auteursrechthebbende.
– Er kunnen meerdere makers van 1 werk zijn. Bijvoorbeeld omdat er twee of meer individuele werken zijn samengevoegd tot een werk, of omdat ze samen aan één werk hebben gewerkt, zoals de twee schrijvers van de Nicci French boeken.
– Daarnaast kan het zo zijn dat er een werk gemaakt wordt door een of meer personen, waarin een werk van iemand anders verwerkt zit. Zoals een foto van een gestylde kamer. Er kan auteursrecht rusten op die styling, maar er rust ook auteursrecht op de foto. De fotograaf heeft dan weliswaar een nieuw werk gemaakt maar zal toch toestemming van de stylist moeten hebben om de foto te kunnen gebruiken.
– Vervolgens kan het zo zijn dat een opdrachtgever de maker en auteursrechthebbende is van een werk. Dat is echter alleen zo wanneer er ‘onder leiding en toezicht’ een werk is gemaakt en de opdrachtnemer feitelijk alleen een uitvoerder is, zonder voldoende eigen creatieve inbreng.

Zo zijn er nog meer vormen van makerschap, die ik wellicht nog een andere keer zal toelichten.

Ik ben de maker van het werk

Als je zelf de maker van het werk bent, zul je denken dat je het beeld per definitie wel mag gebruiken. Dat is echter niet helemaal waar. Er kunnen rechten van derden meespelen.

Werk ontleent of nagemaakt van een ander werk
Het kan zijn dat je een ander werk hebt geprobeerd na te maken. Misschien niet helemaal, maar wel grotendeels. Kleine veranderingen aanbrengen is niet altijd voldoende. Van belang is namelijk of er ‘auteursrechtelijke trekken’ zijn overgenomen.
Een stijl en ideeën zijn niet beschermd. Die mogen dus wel overgenomen worden.
Lees waarom een stijl en ideeën niet te beschermen zijn.

Een ander werk verwerkt in je eigen werk
Heb je een collage gemaakt of komt er een ander werk voor in jouw werk, dan heb je, zoals in het voorbeeld hierboven van de stylist, niet volledig een eigen auteursrecht. Je maakt namelijk ook gebruik van het werk van een ander. Zoals bijvoorbeeld bij een vertaling: de vertaler krijgt een eigen auteursrecht op de vertaling, maar om te mogen vertalen is toestemming van de oorspronkelijke schrijver nodig. Een portret maken van iemand bij een kunstwerk, waarbij dat kunstwerk prominent aanwezig is, zorgt voor een nieuwe werk (het portret), maar is ook een verveelvoudiging van het kunstwerk. Die verveelvoudiging is een inbreuk, tenzij er sprake is van toestemming of een licentie.
Lees bijvoorbeeld ook over het gebruik van werk van anderen als curated content.

Overige rechten van derden
Ookal is er sprake van eigen werk, je zult soms toch rekening moeten houden met rechten van derden. Zoals het portretrecht van personen en merkenrechten. Hier kom ik later nog op terug, omdat het er namelijk niet toe doet wie het werk gemaakt heeft: je moet altijd rekening houden met rechten van derden.

Vraag toestemming aan de maker
Wil je toch een werk gebruiken waar ook werk van een ander in voorkomt? Vraag simpelweg om toestemming of zorg voor een licentie.

Een ander heeft het werk gemaakt

Als een derde het werk heeft gemaakt is de basisregel dat je het niet mag gebruiken. Er zijn echter wel mogelijkheden waardoor je het alsnog wel mag gebruiken.

Toestemming of Licentie
Je kunt simpelweg vragen om toestemming voor gebruik of onderling zorgen voor een goede licentie. Belangrijk is wel dat er goede en duidelijke afspraken gemaakt worden. Vaak genoeg verwacht de ene partij iets anders dan de andere partij bedoelt af te spreken. Daar kan het fout gaan.
Creative Commons is ook een licentiesysteem. Daarmee kun je vooraf een licentie aan een werk geven. Zo hoeft er niet meer actief om toestemming gevraagd te worden. Aan de licentie is duidelijk te zien hoe het werk gebruikt mag worden.
Lees hoe creative commons licenties werken.

Citaat
Voor het gebruiken van het werk van derden bestaan veel uitzonderingen. Zoals bijvoorbeeld voor het gesubsidieerde onderwijs en de thuiskopie. Maar de belangrijkste is, zeker online, toch wel het citaatrecht.
Het is echter een heel dun lijntje tussen wel en geen citaat. Belangrijk is dat het citaat relevant is voor het grotere geheel waar je het bij zult gebruiken. Bovendien mag je niet meer overnemen dan nodig. Dus wel 1 foto, maar niet een hele serie foto’s. Ook is het niet voldoende om 1 foto uit een serie te gebruiken en daar slechts een onderschrift bij te plaatsen. Het citaat moet weer in een groter geheel geplaatst worden.
Lees in meer in mijn blog over het citaatrecht.

Publiek Domein
Het auteursrecht heeft als het ware maar een beperkte houdbaarheid. Het komt te vervallen 70 jaar na de dood van de maker. Is niet de maker de auteursrechthebbende, maar is bijvoorbeeld een stichting of een bedrijf dat, nog voor de maker is overleden, komt het auteursrecht te vervallen 70 jaar na eerste openbaarmaking.
Het is dan alsof er nooit auteursrecht op gerust heeft. Deze werken kun je gerust gebruiken.
Lees meer over werken in het publiek domein.

Naamsvermelding

Altijd als je werk van een ander gebruikt of wanneer jouw werk, met toestemming, is gebaseerd op het werk van een ander, zul je de naam van de oorspronkelijke maker moeten vermelden. Strikt genomen is het zo dat de maker zich kan verzetten tegen het ontbreken van naamsvermelding, maar in de praktijk komt het er op neer dat je als gebruiker van het werk verplicht bent de naam te vermelden. Doe je dat niet, loop je meteen de kans dat je opdraait voor de schade wegens het ontbreken van de naam. Lees meer over hoe je op een goede manier aan naamsvermelding kunt doen.
Overigens is naamsvermelding niet per definitie voldoende om een werk te mogen gebruiken. Naamsvermelding is een aanvullende verplichting.

Uitzonderingen op het auteursrecht

De auteurswet kent ook massa’s uitzonderingen. De meest gebruikte is het citaatrecht, waarover je hierboven kunt lezen. Maar er zijn nog een paar interessante uitzonderingen:
Incidentele verwerking wil bijvoorbeeld zeggen dat een werk van een ander misschien wel te zien is, maar dit niet het hoofdonderwerp vormt van het nieuwe werk. Alsof het er ‘per ongeluk’ in terecht is gekomen. Een portret met een schilderij vaag op de achtergrond, die er eigenlijk niet toe doet, is een incidentele verwerking van dat schilderij. Een reportage maken van een demonstratie, waarbij enkele moderne gebouwen gedeeltelijk in beeld zijn, is een incidentele verwerking van die gebouwen. De gebouwen doen er namelijk eigenlijk nauwelijks toe. Dus ondanks het auteursrecht op dat gebouw, mag het op deze manier op de foto gezet worden.
– Voor ‘werken in openbare plaatsen‘ is er bovendien een bijzondere uitzondering. Als deze werken, veelal beeldende kunst en architectuur, bestemd zijn om duurzaam ter plaatse te blijven (dus geen tijdelijke tentoonstelling zoals jaarlijks op het Lange Voorhout), mogen deze werken in 2D (foto of tekening) worden overgenomen ‘zoals het zich daar bevindt’. Je mag dus niets veranderen aan zo’n gebouw of kunstwerk. ook moet het er volledig en met voldoende context op staan.
Lees meer over de regels rondom werken in openbare plaatsen.
Parodie of Satire is de uitzondering waar veel cabaretiers, satirische tv-programma’s en (politieke) striptekenaars gebruik van maken. Een parodie mag echter niet al te commercieel ingezet worden.
Voorbeelden van parodieën zijn Boer Zoekt Vrouw bij De Wereld Draait Door en de Media Markt/Geert Wilders parodie in de Haagse Scheurkalender.

Portretrecht

Wanneer er mensen op een beeld staan, heb je te maken met het portretrecht. Dit wil echter niet meteen zeggen dat deze geportretteerden een veto recht hebben.
Er is een verschil tussen portretten die in opdracht van de geportretteerde zijn gemaakt en portretten die niet in opdracht zijn gemaakt. Ben je zelf de maker van het portret, zul je, kort gezegd, met de geportretteerde in wiens opdracht je het portret hebt gemaakt, moeten afspreken hoe het portret gebruikt mag worden. Zowel door jezelf als eventueel door de geportretteerde. Ben je niet de maker van het portret of heb je het portret niet in opdracht van de geportretteerde gemaakt, moet je bedenken of de geportretteerde een redelijk belang heeft zich tegen de openbaarmaking van dat portret te verzetten. Dit is in veel gevallen afhankelijk van de context. De foto kan onschuldig zijn, maar als hier een onjuiste of beledigend onderschrift bij wordt geplaatst, kan dat problemen opleveren. Een foto die juist in een privé-omgeving gemaakt is, mag soms wel gepubliceerd worden, al is er in dat geval sneller sprake van een redelijk belang.
Voor BN’ers ligt deze grens een tikje anders dan voor onze gemiddelde medemens. Lees bijvoorbeeld mijn blog over portretten van bekende personen in reclame. Overigens hebben ook verdachten portretrecht en mag je hun portret niet zomaar gebruiken.

Social Media

Voor social media zijn de regels niet anders. Kom je een beeld tegen op social media, mag je deze niet zomaar gebruiken. Volg simpelweg het onderste deel van het schema. Dus: Nee, tenzij je toestemming of een licentie hebt, het beeld als citaat kunt gebruiken of het beeld in het publiek domein valt. De voorwaarden van de meeste social media platformen vragen weliswaar een licentie aan de maker van dat werk, maar enkel voor het gebruik binnen dat sociale medium. Het beeld mag dus niet zonder toestemming van de maker het sociale medium uit.
Bovendien is het nimmer voldoende om het sociale medium als bron te noemen. Bron: Pinterest, is nooit voldoende. Al zou je het werk als citaat gebruiken, moet je immers de naam van de maker noemen. Pinterest (of elk ander sociaal medium of Google) zijn geen makers.

Embedden

Of embedden zonder toestemming mag, daar zijn de meningen van de juristen nog over verdeeld. Volgens sommigen mag dat namelijk alleen maar als er eerst nog ergens op geklikt moet worden voor de content te zien is. Bijvoorbeeld door op de play knop te moeten drukken voor het filmpje start.
Veel andere juristen, waaronder ik, denken dat de situatie zo is dat alles dat rechtmatig openbaar is gemaakt én volledig openbaar is (dus niet achter een inlog of betaalmuur of andere drempel), embedden is toegestaan. Dan natuurlijk nog steeds onder naamsvermelding van de maker. Het kan dus zijn dat je dit actief moet toevoegen, wanneer de naam niet in de embed is begrepen.

 28,25 excl. BTW

Koop: Wetboek voor Bloggers


Lees meer over beeldgebruik en auteursrecht:
Zelf beeld maken
Is embedden van content toegestaan?
Geen naamsvermelding, geen beeld?
Blog en een beeldcitaat
Mag ik een blog vertalen?

About Charlotte Meindersma

Charlotte Meindersma is 'de social media jurist van Nederland' en oprichter van Charlotte's Law & Fine Prints.
Ze drinkt graag oploskoffie, in de spreekwoordelijke zin van het woord. Bovendien is ze amateur-marketer en was ze in een vorig leven fotograaf.

Comments

  1. Hoi Charlotte, mag ik deze infographic gebruiken in mijn colleges Academisch Schrijven?

  2. Hallo Charlotte,
    Mag ik de infographic op mijn weblog gebruiken? Uiteraard met naamsvermelding en link naar deze website.
    Met vriendelijke groet,
    Joke

  3. Hoi Charlotte mag ik de tekst over de uitleg met dit infographic publiceren op bij mijn disclamer van mijn website.

    natuurlijk met bronvermelding en een link naar je website

  4. michelle van toor says:

    Beste Charlotte,

    Dank voor dit heldere verhaal. Ik heb dezelfde vraag als mijn voorgangers! 🙂

    Ik zou graag je infographic gebruiken als visual bij een post op facebook over dit onderwerp. Natuurlijk met naam + link. Met daarop als aanvulling, zijn de regels onveranderd dat je weet? (ik probeer dit ook zelf uit te zoeken, maar kom er als ‘leek’ niet zo snel uit!)

    Hartelijke groet,
    Michelle

  5. Douwe Dronkert says:

    Hoi Charlotte,

    Dank voor je behulpzame & mooie werk! Ik zou ook graag je infographic gebruiken op http://www.loc.nl, voor oa. bloggers bij een uitgebreidere uitleg over ‘eerlijk’ beeldgebruik. Is dat oké?

    Dank vast voor je reactie.
    Vriendelijk groetend,

    Douwe

  6. Hoi Charlotte,

    Ik heb echt heel veel aan je boek, blog en nieuwsbrief. Bedankt daarvoor! Ook ik wil graag je infographic gebruiken (met naamsvermelding en link) in een blogpost over beeldgebruik. Mag dat?

    Alvast bedankt voor je reactie!

    Hartelijke groet,
    Liza

  7. Bobby Westra says:

    Hallo Charlotte,

    Ik heb 18 portreten geschilderd van prominente friezen.
    Gebruikmakend van op internet gevonden foto’s
    Die wil ik nu 2 dagen exposeren. Maar nu heb ik een vraag.
    Hoe zit het met oude portretschilderijen, en foto’s van oude kranteberichten? Ik ga bij elk schilderij wel vermelden wie het origineel gemaakt heeft als ik het weet, of waar ik de foto vanaf heb gehaald. Loop ik nu een groot risico?
    Er zit verder geen commerciel doel achter.
    Entree is gratis.
    Mijn inspiratie is het culturele hoofdstad jaar van Leeuwarden met als thema mienskip vertaald als gemeenschap.

  8. erwin van der ploeg says:

    Hoi Charlotte,

    Even voor mijn beeldvorming om alles duidelijk te hebben. Als ik een foto zie op social media die ik leuk vind, ik deel deze kan een fotograaf mij dus bv aanklagen voor honderden euro´? Of als ik een foto deel die een ander heeft geplaatst op zijn of haar facebook die ik leuk vinden wil delen is dus hetzelfde?

Trackbacks

  1. […] door als je meer wilt weten over auteursrecht i.v.m. beeld. Meer weten over het verantwoord overnemen van content in bredere […]

  2. […] Charlotte Meindertsma kwam een infographic op het spoor over beeldgebruik volgens het Amerikaanse auteursrecht. Ze maakte een eigen infographic over beeldgebruik volgens het Nederlandse auteursrecht. Ze schreef er ook een handige blog bij over het gebruik van beeld: https://www.charlotteslaw.nl/2014/08/auteursrecht-infographic-voor-beeldgebruik/. Ideaal! […]

  3. […] Charlotte Meindertsma kwam een infographic op het spoor over beeldgebruik volgens het Amerikaanse auteursrecht. Ze maakte een eigen infographic over beeldgebruik volgens het Nederlandse auteursrecht. Ze schreef er ook een handige blog bij over het gebruik van beeld: https://www.charlotteslaw.nl/2014/08/auteursrecht-infographic-voor-beeldgebruik/. Ideaal! […]

  4. […] Iemand had een mooie infographic gemaakt over beeldgebruik volgens het Amerikaanse auteursrecht. Prachtig schema, veel informatie. Maar Amerikaans. Fair use kennen wij in Nederland niet en je kunt in principe ook niet zelf een werk in het publiek domein brengen. Dus maakte Charlotte Meindersma een eigen infographic over beeldgebruik volgens het Nederlandse auteursrecht. “Nog best een klus, kan ik je vertellen. Ik wilde namelijk graag zo volledig mogelijk zijn, maar het ook overzichtelijk houden. Uiteindelijk heb ik er voor gekozen in de infographic vooral de belangrijkste en meest voorkomende zaken op te nemen en de uitleg daarover in deze blogpost te plaatsen.” Hieronder volgt een verkorte versie van het originele artikel. Het complete stuk kun je lezen op http://www.charlotteslaw.nl. […]

  5. […] je een collectie digitaal openbaar maakt, kan het zijn dat je te maken krijgt met auteursrechten. Hoe bepaal je of er rechten van toepassing zijn? Hoe vraag je toestemming voor gebruik? Erfgoed […]

  6. […] Auteursrecht Infographic voor Beeldgebruik – Bron: Charlotteslaw.nl […]

Speak Your Mind

*