Foto van Mulisch’ uitvaart in reclame, mag dat?

Eigenlijk is dit een verhaal over hoe het mis kan gaan met stockfotografie als zaken daarover niet goed geregeld zijn. Het zit zo: Er is een foto gemaakt van de uitvaart van Mulisch. Deze uitvaart was grotendeels openbaar en ook live te volgen op tv. Logisch dus, dat daar foto’s zijn gemaakt. Een van die foto’s is terecht gekomen in de beeldbank van Hollandse Hoogte met de vermelding dat deze foto alleen redactioneel gebruikt mag worden.
Op een later moment kreeg reclamebureau DKTD de opdracht van Nationale Notaris om een campagne op te zetten. Ze kozen ervoor een bruiloft en een uitvaart te gebruiken. Op zoek naar beeld kwam het reclamebureau uit bij de fotograaf die deze foto van Mulisch’ uitvaart maakte. DKTD meldde waar ze de foto voor wilden gebruiken en de fotograaf meldde aan DKTD dat het een foto van de uitvaart van Mulisch ging. De posters waren af, de campagne werd op de site van nationalenotaris.nl geplaatst, 1500 posters werden in abri’s opgehangen en er liggen nog 3500 stuks op de plank. Tot de weduwe van Mulisch langs een van de posters fietste en ze schrok.

Foto van uitvaart Mulisch in reclame Nationale Notaris. Mag dat?

Auteursrecht en Portretrecht

Ik las over dit akkefietje op NOS.nl en later ook op NRC.nl Als jurist vroeg ik mij meteen af wat hiervan het probleem zou zijn. Uit het NOS bericht bleek nog niet dat het om een nieuwsfoto ging. Ik dacht nog dat de foto misschien in opdracht was gemaakt van de familie. Dan zijn er wellicht afspraken gemaakt hierover. Uit het NRC bericht bleek echter dat het om een nieuwsfoto ging die bovendien als stockfoto door Hollandse Hoogte wordt verkocht.
Goed, geen gekke al-dan-niet afgesproken zaken in een contract waar de familie nu over valt. Puur en simpel auteursrecht en portretrecht dus. Om met dat laatste te beginnen.

Portretrecht
Voor dat iemand aanspraak kan maken op het portretrecht moet er eerst sprake zijn van een portret. Kort door de bocht is een portret een afbeelding waar een persoon herkenbaar op staat. Op de foto zien we de kist en 3 dragers mogelijk herkenbaar in beeld.
Een kist is een kist, geen persoon. Ook al weten we dat Mulisch in die kist ligt. Het zouden daarom nog eerder de dragers kunnen zijn die zich wegens het portretrecht tegen deze campagne willen verzetten.
Kortom, dit gaat niet op.

Auteursrecht
Het auteursrecht van de foto ligt bij de maker: Merlin Daleman. Over het auteursrecht heeft de familie van Mulisch niets te zeggen. Het kan hooguit zo zijn dat Merlin bepaalde afspraken heeft gemaakt met Hollandse Hoogte, gebruikers van de foto of opdrachtgevers, over deze foto. Daar lijkt echter geen sprake van te zijn. Kortom: Merlin mocht de foto gewoon in licentie geven voor deze campagne. Dat hij zelf niet goed heeft onderzocht wat Nationale Notaris precies is en hij het idee had de licentie voor de foto voor een minder commerciële campagne ter beschikking te stellen doet daar niets aan af. Al zou Merlin er wel verstandig aan doen over dat soort zaken betere afspraken te maken.

Geen ideale situatie

Toch is het geen ideale situatie. Zowel het reclamebureau als Nationale Notaris zitten hier een beetje mee in hun maag.
Het Notariskantoor heeft de opdracht aan DKTD gegeven voor het maken van een reclamecampagne. Dan mag je er van uitgaan dat zij de zaken hiervoor goed regelen en dat ingekocht beeld voor reclame-doeleinden gebruikt mag worden. Al denk ik dan ook: juist van een notariskantoor had je toch mogen verwachten dat ze dit soort verwachtingen uitgesproken hebben en het ook even vastleggen op papier. Alsof ze huwelijkse voorwaarden schrijven, zeg maar. De verplichting is er uiteraard niet, dus in die zin doet het er niet toe en is de situatie op zich helder.
Het reclamebureau vindt het ook vervelend. Ze hebben in de basis hun zaken goed geregeld. Ze hebben niet de licentie bij Hollandse Hoogte gekocht, want die was alleen geschikt voor redactioneel werk. Ze hebben contact opgenomen met de fotograaf en uitgelegd dat het voor een campagne van Nationale Notaris is. Keurig. Niks mis mee. Hop, gaan met die banaan, foto erin knallen, campagne klaar voor de abri’s.
De fotograaf heeft zelfs nog gemeld dat het om een foto van de uitvaart van Mulisch ging. Een van de reclamejongens zal dit dus geweten hebben. Juridisch gezien maakt het wellicht weinig uit en misschien wist deze medewerker van DKTD dat ook wel, maar het was misschien toch handig geweest als hij of zij deze kennis even in de groep had gegooid. DKTD had er dan even over na kunnen denken of ze dit wel willen. Of het moreel wel verstandig is. Of ze inderdaad geen vervelende reactie zouden krijgen van de nabestaanden. Of dat ze de foto juist wel willen gebruiken, omdat mensen het (onbewust) zullen herkennen en dat juist goed is voor de campagne.

Kortom, niets aan de hand, maar misschien ook niet zo slim.
Ik ben benieuwd wat de familie van Mulisch na beraad gaat besluiten en of partijen er gezamenlijk nog uit gaan komen.
De campagne heeft op deze manier in elk geval al genoeg aandacht gekregen. Dat vermindert de schade voor Nationale Notaris wellicht iets.

Lees ook:
Wij zijn China niet – toestemming en censuur
Media Markt houdt niet van Haagse parodie
Portretrecht: bekende personen en reclame

Comments

  1. Misschien dat de familie van Mulisch geen bezwaar kan maken, maar de dragers wel (zoals je aangeeft). Verder lijkt het of de foto genomen is op een locatie die niet openbaar is (de begraafplaats) en dan lijkt me commercieel gebruik zonder toestemming van de eigenaar van de begraafplaats ook niet zomaar toegestaan. Maar ik weet niet precies wat de NL wet hierover zegt.

    Als stock fotograaf zou ik dit beeld niet commercieel kunnen aanbieden zonder een model release van de drie dragers, een bewijs van toestemming van de locatie eigenaar en misschien zelfs een bewijs van toestemming van de bloemist die het bloemenarrangement op de kist heeft verzorgd.

    • Je hebt op zich geen toestemming van de eigenaar van de begraafplaats (in dit geval Gemeente Amstelveen, als ik me niet vergis) nodig. Ze kunnen wel vooraf huisregels maken.

      De bloemen, voor zover op dat bloemstuk überhaupt auteursrecht zal rusten, is in deze foto ‘incidenteel verwerkt’, waardoor toestemming niet nodig is.

  2. Het verwondert me eigenlijk dat het reclamebureau en de notarissen de foto nog wilden gebruiken toen ze wisten dat het de begrafenis van Mulisch was. Want dat is toch een beetje raar, je kan er op wachten dat er mensen zijn die die begrafenis herkennen. Waarom nou niet iets in scene gezet ofzo? Dit is toch bijna wachten op gedoe. Vreemd

  3. Wat een achtelijke reclame, net iemand begraven, en dan loop je langs zo, n reclamebord met ben je er klaar voor.
    nou wat denk jezelf.
    Ik zeg weg ermee

Trackbacks

  1. […] van de begrafenis van de bekende Harry Mulisch. Je kan je de schok inbeelden van de weduwe. Maar mag dit wel of niet? Of wat doe je met een misdadiger die niet wil dat zijn foto van bij de rechtbank verschijnt in […]

Speak Your Mind

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.